🗺️ Vườn quốc gia Cúc Phương Ninh Bình: rừng già ngàn năm

Vườn quốc gia Cúc Phương Ninh Bình là khu rừng già đẹp bậc nhất miền Bắc, nơi du khách có thể đi bộ giữa những cây cổ thụ hàng nghìn năm tuổi, nghe chim hót và ngắm bướm bay rợp trời vào mùa xuân. Cúc Phương là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, được thành lập theo Quyết định số 18 ngày 8 tháng 1 năm 1966, sau khi khu rừng này được công nhận là khu bảo tồn từ năm 1960 và là khu rừng cấm từ năm 1962. Vườn có tổng diện tích khoảng 22.200 ha, nằm trên địa phận ranh giới ba tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa, trong đó phần lớn diện tích thuộc tỉnh Ninh Bình. Từ trung tâm Hà Nội đi Cúc Phương khoảng 120 km, đi xe mất khoảng hai giờ rưỡi đến ba giờ. Đi Cúc Phương đẹp nhất vào mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4, khi rừng ít mưa, đường mòn khô ráo, và đặc biệt vào khoảng tháng 4 đến tháng 5 là mùa bướm, hàng nghìn con bướm bay rợp cả lối đi. Trong vườn có gì? Có cây chò ngàn năm cao khoảng 45 m, có cây đăng cổ thụ, có động Sơn Cung, có trung tâm cứu hộ linh trưởng và trung tâm cứu hộ thú ăn thịt, có đỉnh Mây Bạc cao 656 m và có những hang động của người tiền sử. Bài viết này là cẩm nang đầy đủ cho người đi lần đầu: đi lại ra sao, đi mùa nào, chơi những điểm nào, ăn gì, ở đâu và cần lưu ý những gì để chuyến đi trọn vẹn.

Vườn quốc gia Cúc Phương ở đâu và đi lại như thế nào

Vườn quốc gia Cúc Phương nằm trong một thung lũng lớn dài khoảng 25 km, giữa hai dãy núi đá vôi thuộc đoạn cuối của dãy Hoàng Liên Sơn, ở ranh giới ba vùng Tây Bắc Bộ, đồng bằng sông Hồng và Bắc Trung Bộ. Cổng chính của vườn nằm ở xã Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, cách thành phố Ninh Bình khoảng 45 km về phía tây. Từ Hà Nội, du khách đi theo quốc lộ 1A về hướng Ninh Bình, đến thành phố Ninh Bình rồi rẽ theo đường đi Nho Quan, tổng quãng đường khoảng 120 km, đi xe mất khoảng hai giờ rưỡi đến ba giờ. Xe khách từ Hà Nội đi Nho Quan có nhiều chuyến trong ngày, tới thị trấn Nho Quan rồi đi xe ôm hoặc xe taxi thêm một đoạn nữa là tới cổng vườn. Ai đi xe riêng hoặc xe máy thì chủ động hơn, đường từ Ninh Bình vào vườn đẹp và dễ đi, hai bên là đồng lúa và núi đá vôi.

Khi đã tới cổng vườn, du khách mua vé tham quan tại quầy vé, sau đó có thể đi bộ, đi xe đạp hoặc đi xe máy, ô tô vào khu trung tâm của vườn theo đường nhựa xuyên rừng dài khoảng 20 km. Con đường này rất đẹp, hai bên là cây cổ thụ cao vút, có đoạn tán lá giao nhau tạo thành mái vòm xanh mát. Tới khu trung tâm, du khách gửi xe rồi đi bộ theo các tuyến đường mòn trong rừng để tham quan các điểm. Các tuyến đi bộ có độ dài khác nhau, từ tuyến ngắn đi cây chò ngàn năm đến tuyến dài leo đỉnh Mây Bạc, du khách nên hỏi kỹ ban quản lý về độ dài và độ khó của từng tuyến trước khi đi. Vào mùa cao điểm như mùa bướm tháng 4, tháng 5, lượng khách tới vườn rất đông, nên đi sớm vào buổi sáng để tránh nắng gắt và có nhiều thời gian đi rừng. Trước chuyến đi, du khách nên kiểm tra giá vé tham quan hiện hành vì giá có thể thay đổi theo mùa.

Một lưu ý quan trọng là Cúc Phương là rừng đặc dụng, vì vậy mọi hoạt động tham quan đều phải tuân thủ quy định của ban quản lý vườn. Du khách không được tự ý tách đoàn vào rừng sâu, không được đốt lửa trong rừng, không hái hoa, bẻ cành và không cho thú hoang ăn. Ban quản lý vườn có đội ngũ hướng dẫn viên, du khách đi theo nhóm đông hoặc muốn tìm hiểu sâu về rừng nên thuê hướng dẫn viên, vừa an toàn, vừa nghe được nhiều câu chuyện hay về cây cỏ và muông thú trong vườn. Từ Cúc Phương, du khách có thể kết hợp thăm các điểm du lịch khác của Ninh Bình như cố đô Hoa Lư, khu du lịch Tràng An, chùa Bái Đính hoặc đầm Vân Long, vì các điểm này đều nằm trong bán kính khoảng 50 km quanh vườn.

Thời điểm đẹp nhất để đi vườn quốc gia Cúc Phương

Cúc Phương đẹp nhất vào mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4, khi đã qua những cơn mưa rừng dữ dội, đường mòn khô ráo, đi bộ trong rừng dễ dàng và ít gặp vắt. Mùa này trời mát, nắng nhẹ xuyên qua tán lá, không khí trong rừng trong lành, rất hợp để đi bộ đường dài và ngắm cây cổ thụ. Tháng 4 đến tháng 5 là thời điểm đặc biệt nhất trong năm, khi hàng nghìn con bướm đủ màu bay ra khỏi rừng sau mùa mưa, rợp cả lối đi và bờ suối. Mùa bướm Cúc Phương thu hút rất đông du khách và người chụp ảnh, ai muốn ngắm bướm nên đi vào buổi sáng, khi nắng vừa lên và bướm bay nhiều nhất. Cần đi nhẹ nhàng và không chạm vào bướm, để đàn bướm được bay tự do.

Mùa hè từ tháng 5 đến tháng 8 là mùa mưa ở Cúc Phương, rừng xanh tốt nhất nhưng đường mòn trơn, nhiều vắt và muỗi, đi bộ trong rừng vất vả hơn. Ai đi vào mùa này nên mang giày chống nước, mặc quần áo dài, bôi thuốc chống muỗi và thuốc chống vắt, đồng thời chuẩn bị tinh thần gặp mưa rừng bất chợt. Mùa mưa cũng là mùa nhiều loài hoa rừng nở và mùa chim về làm tổ, hợp với ai thích quan sát chim và chụp ảnh thiên nhiên. Tháng 9 đến tháng 11 là mùa thu, trời mát, rừng bắt đầu chuyển màu, lượng khách ít hơn, rất hợp với ai thích không gian yên tĩnh và muốn đi rừng thong thả. Dù đi mùa nào, buổi sáng sớm là lúc rừng đẹp nhất, khi sương còn phủ trên tán lá, chim hót rộn ràng và ánh nắng đầu ngày xuyên qua kẽ lá tạo thành những vệt sáng rất đẹp.

Một lưu ý nhỏ về lịch trình: nếu chỉ có một ngày, du khách nên xuất phát từ Hà Nội thật sớm để tới vườn vào buổi sáng, tham quan trung tâm cứu hộ và cây chò ngàn năm, ăn trưa trong vườn rồi đi bộ thêm một tuyến ngắn trước khi về. Nếu có hai ngày, ngày thứ hai có thể leo đỉnh Mây Bạc hoặc đi tuyến dài vào rừng sâu, tối ngủ lại trong vườn để sáng hôm sau nghe chim hót và ngắm sương rừng. Ngủ lại trong vườn là trải nghiệm rất đáng nhớ, vì ban đêm rừng yên tĩnh, chỉ còn tiếng côn trùng và tiếng thú rừng xa xa.

Những điểm tham quan chính trong vườn quốc gia Cúc Phương

Cây chò ngàn năm là biểu tượng của Cúc Phương, nằm trên tuyến đường mòn đi vào rừng già. Cây chò này cao khoảng 45 m, đường kính thân khoảng 5 m, chu vi gốc phải hơn 20 người ôm mới hết, tuổi cây ước tính đã hơn một nghìn năm. Đứng dưới gốc chò, du khách thấy mình nhỏ bé giữa một thân cây khổng lồ vươn thẳng lên trời, tán lá phủ kín cả một khoảng rừng. Con đường mòn dẫn tới cây chò đi qua rừng già với nhiều cây cổ thụ khác, có đoạn phải leo dốc và bước qua rễ cây lớn nổi trên mặt đất, vì vậy cần mang giày leo núi và đi chậm. Dọc đường có bảng chỉ dẫn tên cây và loài cây, du khách vừa đi vừa đọc sẽ hiểu thêm về hệ thực vật phong phú của vườn. Gần cây chò ngàn năm còn có cây chò chỉ cao tới 70 m, thân thẳng và tròn đều, và cây đăng cổ thụ, cây sấu cổ thụ đều có tuổi đời hàng nghìn năm.

Động Sơn Cung nằm trên tuyến tham quan cây chò ngàn năm, là một hang động đá vôi với nhiều thạch nhũ hình thù kỳ lạ. Vào trong động, du khách thấy những khối đá mang hình dáng của các cung nữ, của voi chầu và của những bức màn đá buông xuống từ trần hang. Động Phò Mã nằm trên một tuyến khác, gắn với truyền thuyết về vị phò mã xưa, bên trong có nhiều nhũ đá đẹp và không gian thoáng. Ngoài ra, trong vườn còn có động Người Xưa, nơi các nhà khảo cổ đã tìm thấy dấu tích của người tiền sử sống cách đây hàng nghìn năm, với những công cụ đá và xương động vật. Những hang động này cho thấy Cúc Phương không chỉ là một khu rừng mà còn là một địa điểm khảo cổ có giá trị lớn.

Trung tâm cứu hộ linh trưởng là điểm tham quan mang nhiều ý nghĩa nhất của Cúc Phương. Trung tâm nuôi dưỡng và chăm sóc nhiều loài linh trưởng quý hiếm như voọc mông trắng, voọc quần đùi trắng, cu li và khỉ, nhiều cá thể được cứu hộ từ những vụ mua bán trái phép. Tới đây, du khách xem các loài linh trưởng sinh sống trong môi trường gần với tự nhiên, nghe hướng dẫn viên kể về công việc cứu hộ và thả động vật về rừng. Gần đó là trung tâm cứu hộ thú ăn thịt và tê tê, nơi chăm sóc nhiều loài thú quý hiếm khác. Tham quan hai trung tâm này giúp du khách, nhất là trẻ nhỏ, hiểu thêm về giá trị của việc bảo vệ động vật hoang dã và không mua bán, nuôi nhốt thú rừng trái phép.

Đỉnh Mây Bạc cao 656 m là đỉnh núi cao nhất trong vườn, leo lên đỉnh mất khoảng nửa ngày đi bộ đường rừng. Từ đỉnh Mây Bạc nhìn xuống, du khách thấy cả một biển rừng xanh ngút ngàn, xa xa là núi đá vôi và đồng bằng. Tuyến leo đỉnh Mây Bạc khá dốc và dài, chỉ hợp với ai có sức khỏe tốt và đã quen đi rừng, nên đi cùng hướng dẫn viên và mang đủ nước uống. Vườn thực vật nằm gần khu trung tâm, là nơi trồng và giới thiệu hàng trăm loài cây của rừng Cúc Phương, hợp với ai thích tìm hiểu về cây cỏ. Bản Mường nằm trong vùng đệm của vườn, là nơi sinh sống của đồng bào Mường, du khách có thể ghé thăm, xem nhà sàn và tìm hiểu về đời sống của người dân quanh rừng. Hồ Yên Quang nằm ngoài cổng vườn, là hồ nước lớn nằm giữa núi đá vôi, buổi chiều hoàng hôn trên hồ rất đẹp, hợp để dừng chân chụp ảnh trên đường về.

Hệ động thực vật của Cúc Phương rất phong phú, với gần 2.000 loài thực vật bậc cao, gần 100 loài thú, khoảng 300 loài chim và nhiều loài bò sát, trong đó có nhiều loài quý hiếm như voọc mông trắng, sóc bay, gấu và báo. Rừng Cúc Phương là rừng mưa nhiệt đới trên núi đá vôi, cây cối mọc thành nhiều tầng, từ tầng cây bụi dưới đất đến tầng cây cổ thụ cao hàng chục mét. Đi bộ trong rừng, du khách có thể nghe tiếng chim hót, thấy sóc nhảy trên cành và bắt gặp những đàn bướm bay qua lối đi. Ban quản lý vườn thường xuyên tổ chức các buổi quan sát chim vào buổi sáng sớm, ai yêu thích chim chóc có thể đăng ký tham gia để được hướng dẫn viên đưa đi và chỉ cho từng loài chim.

Ăn uống và nghỉ ngơi ở Cúc Phương

Ăn uống khi đi Cúc Phương khá đơn giản và mang hương vị núi rừng. Trong vườn có nhà ăn phục vụ cơm trưa cho du khách, món ăn thường là cơm, thịt gà đồi, cá suối, rau rừng và canh, đơn giản nhưng ấm bụng sau một buổi đi rừng. Ngoài cổng vườn, khu vực thị trấn Nho Quan có nhiều quán ăn với đặc sản của Ninh Bình, nổi tiếng nhất là thịt dê núi. Dê núi Ninh Bình ăn lá cây trên núi đá vôi nên thịt chắc và thơm, có thể chế biến thành nhiều món như dê nướng, dê hấp, dê xào lăn và lẩu dê. Cơm cháy Ninh Bình là món ăn kèm nổi tiếng, cơm cháy giòn rụm ăn cùng nước sốt thịt dê rất hợp. Ngoài ra, du khách có thể thử ốc núi, cá rô Tổng Trường, miến lươn và nem chua Yên Mạc, những món ăn mang hương vị riêng của vùng đất Ninh Bình.

Buổi tối, nếu ngủ lại trong vườn, du khách có thể ăn tối ở nhà ăn của vườn hoặc đặt cơm trước với ban quản lý. Bữa tối trong rừng thường đơn giản, nhưng không khí rất đặc biệt, ngồi ăn giữa tiếng côn trùng và mùi lá rừng, sau đó ra ngoài ngắm sao và nghe tiếng thú rừng. Ai muốn ăn theo kiểu dân dã thì ghé các quán ở bản Mường quanh vườn, ăn cơm lam, thịt nướng và rau rừng do chính người dân nấu. Khi mua đặc sản mang về, nên chọn cơm cháy, nem chua, mắm tép và các loại lá thuốc, mua ở những nơi có địa chỉ rõ ràng để được hàng tốt. Cần hỏi rõ cách dùng và cách bảo quản, nhất là với các loại thuốc nam của người Mường.

Về chỗ ở, trong vườn có nhà nghỉ và khu ở lại cho du khách muốn ngủ qua đêm giữa rừng, phòng nghỉ đơn giản, sạch sẽ, có quạt và nước nóng, hợp với ai thích trải nghiệm ngủ trong rừng. Ngoài ra, du khách có thể cắm trại ở khu vực được phép của vườn, nhưng cần đăng ký trước với ban quản lý và tuân thủ quy định về lửa trại. Ai muốn tiện nghi hơn thì ở khách sạn hoặc nhà nghỉ ở thị trấn Nho Quan hoặc thành phố Ninh Bình, sáng hôm sau đi xe vào vườn. Vào mùa bướm tháng 4, tháng 5 và các dịp lễ, lượng khách tới vườn rất đông, du khách muốn ngủ lại trong vườn nên đặt chỗ trước ít nhất vài ngày để có phòng tốt.

Kinh nghiệm thực tế và lưu ý khi đi Cúc Phương

Kinh nghiệm đầu tiên là chuẩn bị giày leo núi hoặc giày thể thao đế bám tốt, vì đường mòn trong rừng có nhiều đoạn dốc, rễ cây và đá trơn, nhất là sau mưa. Mang theo áo mưa mỏng, thuốc chống muỗi, thuốc chống vắt và thuốc cảm, vì trong rừng nhiều muỗi và vắt, nhất là vào mùa mưa. Mặc quần áo dài tay, đội mũ và mang găng tay mỏng khi đi rừng sâu để tránh cây gai và côn trùng. Mang đủ nước uống và đồ ăn nhẹ, vì trong rừng không có chỗ mua đồ, các tuyến đi bộ dài có thể mất nhiều giờ. Điện thoại nên sạc đầy pin và mang theo pin sạc dự phòng, vì sóng điện thoại trong rừng sâu có thể yếu.

Khi đi bộ trong rừng, du khách nên đi theo tuyến đã được ban quản lý đánh dấu, không tự ý rẽ vào lối mòn lạ, không tách đoàn, vì rừng Cúc Phương rộng lớn và dễ lạc. Giữ im lặng khi đi qua khu vực có thú hoang, không la hét, không dùng đèn pin soi vào mắt thú, không cho thú ăn. Tuyệt đối không đốt lửa trong rừng, không hút thuốc trong rừng, không hái hoa, bẻ cành và không mang cây cỏ, đá trong vườn về. Khi gặp vắt, không nên giật mạnh mà dùng thuốc chống vắt hoặc nhờ hướng dẫn viên xử lý. Khi gặp mưa rừng, nên tìm chỗ trú an toàn, không đứng dưới cây to một mình khi có sấm sét.

Với gia đình có trẻ nhỏ, nên chọn tuyến đi bộ ngắn như tuyến cây chò ngàn năm hoặc tham quan trung tâm cứu hộ, hạn chế leo đỉnh Mây Bạc vì tuyến này dài và dốc. Người lớn tuổi nên đi vào mùa khô, mang theo thuốc men cá nhân và đi cùng người thân. Giá vé tham quan và giá phòng nghỉ trong vườn có thể thay đổi theo mùa, du khách nên kiểm tra giá hiện hành trước khi đi. Cuối cùng, hãy dành thời gian ngồi yên bên một gốc cây cổ thụ, nghe tiếng chim hót và tiếng lá rừng xào xạc, vì đó mới là khoảnh khắc khiến Cúc Phương ở lại trong trí nhớ lâu nhất.

Câu hỏi thường gặp

Đi vườn quốc gia Cúc Phương mất bao nhiêu ngày là đủ?

Đi trong một ngày đã có thể tham quan trung tâm cứu hộ, cây chò ngàn năm và một tuyến đi bộ ngắn. Hai ngày một đêm là lịch trình hợp lý nhất, đủ để leo đỉnh Mây Bạc, đi rừng sâu và ngủ lại trong vườn để nghe chim hót vào buổi sáng.

Đi Cúc Phương mùa nào đẹp nhất?

Mùa khô từ tháng 12 đến tháng 4 là đẹp nhất, đường mòn khô ráo, ít vắt. Tháng 4 đến tháng 5 là mùa bướm, hàng nghìn con bướm bay rợp cả lối đi, là thời điểm đặc biệt nhất trong năm.

Mùa bướm ở Cúc Phương vào tháng mấy?

Mùa bướm thường vào khoảng tháng 4 đến tháng 5, sau những cơn mưa đầu mùa. Bướm bay nhiều nhất vào buổi sáng khi nắng vừa lên, du khách nên đi sớm để ngắm bướm đẹp nhất.

Đi rừng Cúc Phương có gặp vắt không?

Có, nhất là vào mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 8, đường mòn ẩm ướt nên nhiều vắt. Du khách nên mặc quần áo dài, bôi thuốc chống vắt, đi giày cao cổ và kiểm tra chân tay sau mỗi đoạn đường rừng.

Trẻ nhỏ có đi Cúc Phương được không?

Đi được, nên chọn tuyến ngắn như tuyến cây chò ngàn năm hoặc tham quan trung tâm cứu hộ linh trưởng, mang theo nước uống, đồ ăn nhẹ và thuốc chống muỗi. Không nên cho trẻ leo đỉnh Mây Bạc vì tuyến này dài và dốc.

Có được ngủ lại trong vườn quốc gia Cúc Phương không?

Được, trong vườn có nhà nghỉ và khu cắm trại cho du khách ngủ qua đêm, cần đăng ký trước với ban quản lý. Ngủ lại trong vườn là trải nghiệm rất đáng nhớ, tối nghe tiếng côn trùng và sáng sớm nghe chim hót giữa rừng già.

Vườn quốc gia Cúc Phương Ninh Bình là khu rừng già ngàn năm, nơi cây chò cổ thụ vẫn đứng đó từ hơn một nghìn năm trước và đàn bướm vẫn bay về mỗi độ tháng 4, tháng 5. Là vườn quốc gia đầu tiên của Việt Nam, Cúc Phương giữ trong mình cả một kho tàng động thực vật quý hiếm và những câu chuyện về người tiền sử, về công việc cứu hộ động vật và về những người giữ rừng lặng lẽ. Trước chuyến đi, bạn có thể xem ngày tốt để khởi hành cho mọi việc thuận lợi tại công cụ Xem ngày tốt trên trang Doanh nhân của web Phật Pháp Online, tại địa chỉ truyenthuaphatphap.online/doanh-nhan.html?xem=ngaytot. Bài viết tham khảo tư liệu của Báo Ninh Bình tại địa chỉ https://baoninhbinh.org.vn/du-lich-ninh-binh-diem-den-cua-du-khach/d20070715024900000.htm và Thư viện học liệu mở Việt Nam tại địa chỉ https://voer.edu.vn/m/rung-quoc-gia-cuc-phuong/1c04a083.