🌸 62 tuổi học chữ, lần đầu viết tên mình ở vùng biên

Ánh đèn vẫn sáng trên đỉnh Giang Màn

Hồ Thị Lan, 62 tuổi, học viên lớp xóa mù chữ ở bản K Vi, xã Dân Hóa, tỉnh Quảng Trị, đang làm một việc mà cả đời chị chưa từng được làm: đi học chữ. 62 tuổi học chữ, chị ngồi vào lớp học buổi tối cùng 23 học viên khác, lần đầu tiên trong đời cầm bút tập viết tên mình, tập đọc từng con chữ. Sau gần hai tháng đến lớp, nhiều học viên trong lớp đã đọc thông, viết thạo, và chị Lan vẫn giữ quyết tâm học hành chăm chỉ để đọc thông, viết thạo như lời chị đã chia sẻ. Câu chuyện của chị là một trong những câu chuyện đẹp về nghị lực vượt khó, về khát khao được học không bao giờ muộn, dù hành trình đến với con chữ bắt đầu muộn hơn nhiều người.

Những ngày đầu tháng 11 năm 2026, khi màn đêm buông xuống, bản K Vi trên đỉnh Giang Màn thuộc dãy Trường Sơn vẫn sáng đèn. Ánh đèn ấy không phải ánh đèn của một buổi liên hoan hay một phiên chợ đêm, mà là ánh đèn của lớp học xóa mù chữ, nơi những người lớn tuổi ngồi lại bên nhau để học từng nét chữ đầu tiên trong đời. Lớp học diễn ra từ 19 giờ đến 21 giờ, từ thứ Hai đến thứ Năm hằng tuần, với 24 học viên là người dân tộc thiểu số. Giữa núi rừng biên giới, khi nhiều mái nhà đã tắt đèn đi ngủ, lớp học nhỏ vẫn sáng, và tiếng đọc bài vẫn vang lên đều đặn trong đêm.

Xã Dân Hóa là một xã biên giới, có 14 bản, chủ yếu là đồng bào dân tộc Chứt và Bru-Vân Kiều. Đời sống ở vùng biên còn nhiều khó khăn, đường đi lại không dễ dàng, và việc học chữ với nhiều người dân nơi đây từng là điều xa vời. Thế nhưng, chính ở nơi tưởng chừng con chữ khó đến nhất ấy, một lớp học đã mở ra ngay tại bản, để những người chưa từng được đi học có thể đến lớp mà không phải đi xa, không phải đóng tiền. Lớp học ở bản K Vi là một trong ba lớp xóa mù chữ đã được mở tại xã Dân Hóa, cùng với lớp ở bản Bãi Dinh và lớp ở bản La Trọng.

Cả đời chưa từng biết chữ

Cả đời chị Hồ Thị Lan chưa từng được đi học. Chị không biết đọc, không biết viết. Những điều mà nhiều người coi là bình thường, như đọc một tờ giấy, viết tên mình, hay tính tiền khi mua bán, với chị đều là những việc chưa từng làm được. Trước đây, mỗi khi làm giấy tờ, chị phải nhờ người khác đọc giúp rồi điểm chỉ thay cho chữ ký. Việc điểm chỉ không phải là điều chị muốn, mà là cách duy nhất khi bàn tay chưa từng được cầm bút viết tên mình. Một cái tên, với nhiều người, chỉ là vài nét chữ quen thuộc, nhưng với chị Lan, đó là điều chị phải chờ đến tuổi 62 mới bắt đầu học cách viết.

Đi chợ cũng là một nỗi e ngại với chị. Không biết tính toán, chị không dám mua bán như người khác. Một buổi chợ, với người biết chữ, biết tính, là chuyện mua bán trao đổi bình thường. Với người không biết chữ, mỗi lần trả tiền, nhận tiền thừa, cân đo, tính toán đều có thể trở thành nỗi lo. Chị Lan đã sống nhiều năm như vậy, lặng lẽ chấp nhận những bất tiện ấy, cho đến khi lớp xóa mù chữ mở ngay tại bản, mở ra cho chị một cơ hội mà trước đây chị chưa từng có.

Chị Lan chia sẻ: “Trước đây không có điều kiện để đi học nên tôi chưa bao giờ biết chữ. Nay đã lớn tuổi, rất may lại được theo học lớp xóa mù chữ ngay tại bản. Đi học không phải đóng tiền, tôi quyết tâm học hành chăm chỉ để đọc thông, viết thạo”. Lời chia sẻ của chị ngắn gọn, mộc mạc, không có lời lẽ hoa mỹ, nhưng chứa đựng cả một quyết tâm lớn. Ở tuổi 62, khi nhiều người nghĩ rằng việc học đã qua, chị lại bắt đầu từ những nét chữ đầu tiên, với một sự kiên trì đáng trân trọng.

Điều đáng quý trong lời chia sẻ của chị Lan là hai chữ “rất may”. Chị không than thở về những năm tháng đã qua, không trách móc hoàn cảnh, mà thấy mình may mắn vì còn có cơ hội được học ngay tại bản, ngay trong những năm tháng tuổi đã cao. Thái độ ấy cho thấy một con người biết trân trọng cơ hội, biết nhìn về phía trước thay vì ngoái lại phía sau. Học chữ với chị không phải là việc để khoe khoang hay để hơn thua với ai, mà là việc để tự mình đọc được, viết được, để không còn phải nhờ người khác đọc giúp mỗi khi làm giấy tờ.

Chị Hồ Thị Nhíp, một học viên trong lớp, cũng từng sống trong hoàn cảnh tương tự. Trước đây, chị Nhíp “mỗi lần đi viện hay lên xã làm giấy tờ đều phải nhờ người đi cùng để đọc rồi điểm chỉ”. Một lần đi viện, một lần lên xã, những việc tưởng chừng đơn giản ấy đều cần có người đi cùng, chỉ vì chị không biết chữ. Người đi cùng không chỉ là người đọc giúp, mà còn là chỗ dựa để chị yên tâm làm thủ tục. Nhưng không phải lúc nào cũng có người đi cùng, và không phải lúc nào chị cũng muốn làm phiền người khác. Sau gần hai tháng đến lớp, chị Nhíp đã đọc được, viết được và làm quen với phép cộng, phép trừ. Những con chữ và con số đầu tiên ấy, với chị, là bước đầu của sự tự lập.

Câu chuyện của chị Nhíp giúp người đọc hiểu rõ hơn vì sao lớp học xóa mù chữ lại có ý nghĩa lớn đến vậy. Biết chữ không chỉ là biết đọc một trang sách, mà là biết tự mình đi viện, tự mình lên xã làm giấy tờ, tự mình hiểu những gì mình đang ký, đang nhận. Biết tính toán không chỉ là biết cộng trừ, mà là biết tự mình mua bán ngoài chợ, biết tiền của mình đi đâu, về đâu. Những điều nhỏ bé ấy, khi gom lại, tạo nên sự tự tin và sự chủ động trong đời sống hằng ngày của mỗi người.

Lớp học từ 19 giờ đến 21 giờ

Lớp xóa mù chữ ở bản K Vi học từ 19 giờ đến 21 giờ, từ thứ Hai đến thứ Năm hằng tuần. Khung giờ buổi tối ấy có ý nghĩa riêng: ban ngày, bà con còn nhiều việc phải lo, buổi tối mới là lúc có thể ngồi lại bên nhau để học. Hai tiếng mỗi buổi tối, bốn buổi mỗi tuần, nghe qua tưởng chừng không nhiều, nhưng với những người lần đầu tiên trong đời được học chữ, đó là hai tiếng quý giá. Từng buổi học, từng nét chữ được viết đi viết lại, từng tiếng đọc được luyện đi luyện lại, tất cả đều là những bước đi chậm mà chắc.

Lớp học có 24 học viên, tất cả đều là người dân tộc thiểu số, và tất cả đều là lần đầu tiên trong đời được học chữ. Người nhiều tuổi nhất lớp là chị Hồ Thị Lan, 62 tuổi. Cùng tuổi với chị Lan còn có chị Hồ Thị Keo, cũng 62 tuổi. Học viên ít tuổi nhất là chị Hồ Thị Nô, sinh năm 1992. Khoảng cách tuổi tác giữa học viên lớn tuổi nhất và học viên nhỏ tuổi nhất là hơn ba mươi năm, nhưng trong lớp học, mọi người đều giống nhau ở một điểm: tất cả đều bắt đầu từ con số không của con chữ, tất cả đều là học trò mới, dù tuổi đời đã khác nhau rất nhiều.

Có một điều đẹp đẽ trong lớp học ấy: người lớn tuổi không ngại ngồi học cùng người nhỏ tuổi hơn, người chưa biết gì không ngại hỏi người đã biết hơn mình một chút. Trong một lớp học của trẻ em, việc học là điều hiển nhiên. Trong một lớp học của những người đã ngoài 60 tuổi, việc học là một lựa chọn dũng cảm, là sự vượt qua mặc cảm và e ngại để ngồi xuống, mở vở, cầm bút. Chị Lan và chị Keo, ở tuổi 62, đã làm điều ấy. Chị Nô, sinh năm 1992, cũng làm điều ấy. Mỗi người một tuổi đời, một hoàn cảnh, nhưng chung một khát khao được biết chữ.

Việc học chữ ở tuổi trưởng thành không giống việc học chữ của trẻ nhỏ. Người lớn đã quen với cuộc sống không có chữ nghĩa, đã quen nhờ người khác đọc giúp, đã quen với việc điểm chỉ. Để thay đổi thói quen ấy, cần nhiều hơn một lớp học mở ra, cần cả quyết tâm của người học và sự kiên nhẫn của người dạy. Lớp học ở bản K Vi đã có cả hai điều ấy: học viên quyết tâm đến lớp đều đặn mỗi tối, và cô giáo kiên nhẫn đứng lớp từng buổi, từng chữ.

Người thầy là người con của vùng biên

Cô giáo trực tiếp đứng lớp là Hồ Thị Nguyên, người con của vùng biên Dân Hóa, cũng là người dân tộc thiểu số. Cô Nguyên không phải là người từ nơi khác đến dạy rồi đi, mà là người con của chính mảnh đất này, thấu hiểu thiệt thòi của bà con khi không biết chữ. Chính vì thấu hiểu, cô mới có thể kiên nhẫn với từng học viên, hiểu vì sao có người học chậm, vì sao có người ngại ngùng khi đọc to, vì sao có người viết mãi một chữ vẫn chưa tròn nét.

Một người thầy hiểu học trò của mình là điều vô cùng quan trọng trong lớp xóa mù chữ. Người lớn đi học không giống trẻ em đi học. Họ mang theo cả một đời sống không có chữ nghĩa, mang theo những mặc cảm đã tích tụ nhiều năm, mang theo nỗi sợ bị chê cười khi đọc sai, viết sai. Một người thầy thấu hiểu sẽ không làm học trò xấu hổ, mà sẽ khích lệ từng tiến bộ nhỏ, dù chỉ là đọc được một từ, viết được một chữ. Cô Hồ Thị Nguyên, với tư cách là người con của vùng biên, có sự thấu hiểu ấy một cách tự nhiên, vì chính cô cũng lớn lên trong cộng đồng ấy, cũng chứng kiến những thiệt thòi mà bà con phải chịu khi không biết chữ.

Học chữ không chỉ là chuyện của riêng người học, mà còn là chuyện của cả cộng đồng. Khi một lớp học mở ra ngay tại bản, khi cô giáo là người con của vùng biên, lớp học ấy trở thành việc của bản, của xã, của những người cùng chung sống với nhau. Bà con đến lớp không chỉ vì mình, mà còn vì thấy người trong bản mình đã đi học, thấy cô giáo là người quen, thấy con chữ không còn là thứ xa lạ mà là thứ có thể học được, ngay tại bản mình, ngay trong những buổi tối sáng đèn.

Lực lượng Bộ đội Biên phòng cũng tham gia vận động bà con đến lớp. Sự vận động ấy có ý nghĩa lớn, vì nhiều người lớn tuổi ban đầu còn ngại ngùng, chưa dám đến lớp, chưa tin rằng mình còn có thể học được. Có người vận động, có người khích lệ, có người đến tận nhà nói chuyện, cánh cửa lớp học mới mở rộng hơn với những người còn đang chần chừ. Việc vận động đến lớp, xét cho cùng, cũng là một cách gieo niềm tin: tin rằng con chữ có thể đến với bất cứ ai, ở bất cứ tuổi nào, chỉ cần người học còn muốn học.

Những bước đầu đọc thông, viết thạo

Sau gần hai tháng đến lớp, nhiều học viên đã đọc thông, viết thạo. Đó là kết quả đáng mừng, vì hai tháng là khoảng thời gian không dài, và xuất phát điểm của các học viên là hoàn toàn chưa biết chữ. Đọc thông, viết thạo không phải là chuyện một sớm một chiều, mà là kết quả của từng buổi tối ngồi học, từng trang vở được viết đi viết lại, từng lần đọc sai rồi sửa, viết sai rồi viết lại. Mỗi học viên tiến bộ theo nhịp của riêng mình, có người nhanh hơn, có người chậm hơn, nhưng tất cả đều đang đi về phía trước.

Chị Hồ Thị Nhíp là một trong những học viên đã có tiến bộ rõ rệt. Chị đã đọc được, viết được và làm quen với phép cộng, phép trừ. Biết cộng trừ là một bước tiến quan trọng, vì nó gắn liền với đời sống hằng ngày: tính tiền khi mua bán, tính số tiền cần trả, tính số tiền thừa cần nhận lại. Trước đây, chị Nhíp phải nhờ người đi cùng mỗi lần đi viện hay lên xã làm giấy tờ. Nay chị đã đọc được, viết được, và con đường đến sự tự lập của chị đang mở ra từng chút một, qua từng con chữ, từng phép tính.

Học chữ ở tuổi trưởng thành là một hành trình cần sự bền bỉ. Trẻ em học chữ bằng trí nhớ còn mới, bằng thời gian rảnh rỗi mỗi ngày. Người lớn học chữ bằng quyết tâm, bằng thời gian chắt chiu sau một ngày dài, bằng sự kiên trì vượt qua những lúc quên trước quên sau. Có những chữ hôm nay học được, ngày mai có thể đã quên, phải học lại từ đầu. Có những nét chữ viết mãi vẫn chưa ngay ngắn, phải tập đi tập lại nhiều lần. Nhưng mỗi lần học lại, mỗi lần tập lại, con chữ lại ở lại lâu hơn một chút, và người học lại tự tin hơn một chút.

Chị Lan đã nói rõ quyết tâm của mình: học hành chăm chỉ để đọc thông, viết thạo. Quyết tâm ấy không phải là lời nói cho vui, mà là thái độ của một người đã chờ đợi cơ hội học chữ suốt nhiều năm và nay đã có cơ hội trong tay. Khi một người biết mình muốn gì và sẵn sàng nỗ lực vì điều đó, việc học dù muộn vẫn có thể tiến bộ. Chị Lan, ở tuổi 62, đã chọn cách bắt đầu, thay vì chọn cách tiếc nuối vì sao mình không được học sớm hơn. Lựa chọn ấy, tưởng chừng đơn giản, lại là lựa chọn không phải ai cũng đủ dũng cảm để làm.

Có một câu kết trong bài báo viết về lớp học này, như một lời nhắn gửi đến tất cả những ai đang đọc: “Với các học viên ngoài 60 tuổi, hành trình đến với con chữ có thể muộn hơn nhiều người, nhưng khát khao được học thì chưa bao giờ là muộn”. Câu nói ấy gói gọn tinh thần của cả lớp học. Muộn không có nghĩa là không thể. Muộn chỉ có nghĩa là hành trình bắt đầu chậm hơn, và người đi trên hành trình ấy cần nhiều kiên trì hơn. Nhưng khát khao được học, một khi đã có, sẽ không bị tuổi tác làm cho tắt đi.

Nghị lực của chị Lan và các học viên trong lớp không nằm ở những việc lớn lao, mà nằm ở những việc nhỏ bé mỗi ngày: đến lớp đúng giờ, ngồi vào chỗ, mở vở, cầm bút, đọc từng chữ, viết từng nét. Nghị lực đôi khi không ồn ào, không phô trương, mà lặng lẽ như ánh đèn lớp học sáng lên mỗi tối trên đỉnh Giang Màn. Mỗi buổi tối đến lớp là một lần chiến thắng sự mệt mỏi, sự ngại ngùng, sự nghi ngờ rằng mình đã quá tuổi để học. Mỗi chữ đọc được, mỗi chữ viết được là một lần chứng minh rằng sự nghi ngờ ấy là sai.

Chữ nghĩa và sự tự tin trong đời sống hằng ngày

Chị Hồ Thị Tập, học viên lớp xóa mù chữ ở bản Bãi Dinh, chia sẻ: “Không biết chữ khiến chị gặp nhiều bất tiện. Việc mua bán ngoài chợ cũng gặp khó khăn vì không biết tính toán. Dù lớn tuổi nhưng tôi vẫn muốn đi học để biết cái chữ. Tự tay mình viết được tên mình tôi thấy mình thêm phần tự tin”. Lời chia sẻ của chị Tập cho thấy rõ mối liên hệ giữa biết chữ và sự tự tin. Biết chữ không chỉ giúp chị mua bán thuận lợi hơn, mà còn giúp chị cảm thấy mình vững vàng hơn, chủ động hơn trong cuộc sống.

Tự tay viết được tên mình là một cảm giác khó diễn tả thành lời đối với những ai chưa từng trải qua. Tên mình là thứ gắn liền với mỗi người từ khi sinh ra, là thứ người khác vẫn gọi mình mỗi ngày, nhưng lại là thứ mình chưa từng tự viết được. Khi lần đầu tiên viết được tên mình, người học không chỉ viết được vài nét chữ, mà còn viết được cả sự khẳng định về chính mình: tôi có thể, tôi làm được, tôi không còn phải nhờ người khác viết thay tên mình nữa. Cảm giác tự tin ấy, một khi đã có, sẽ lan tỏa sang nhiều việc khác trong đời sống.

Chợ là nơi chữ nghĩa và tính toán hiện diện rõ nhất trong đời sống hằng ngày. Mua bán ngoài chợ cần biết tính tiền, cần biết giá cả, cần biết mình trả bao nhiêu và nhận lại bao nhiêu. Người không biết tính toán thường phải dựa vào người bán, phải tin tưởng hoàn toàn vào sự tính toán của người khác. Người biết tính toán có thể tự mình kiểm tra, tự mình quyết định, tự mình thương lượng. Sự khác biệt ấy, tưởng nhỏ, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền và sự chủ động của mỗi người, mỗi lần đi chợ.

Làm giấy tờ cũng vậy. Khi lên xã làm giấy tờ hay đi viện, người biết chữ có thể tự đọc những gì mình được yêu cầu ký, tự hiểu quyền lợi và trách nhiệm của mình, tự hỏi lại khi có điều chưa rõ. Người không biết chữ phải nhờ người khác đọc giúp, rồi điểm chỉ vào nơi người khác chỉ. Sự khác biệt không chỉ nằm ở việc đọc hay không đọc, mà nằm ở sự chủ động: người biết chữ chủ động hiểu việc của mình, người không biết chữ phải phụ thuộc vào người khác để hiểu việc của mình. Lớp xóa mù chữ, vì vậy, không chỉ dạy chữ, mà còn trao lại sự chủ động cho người học.

Ba lớp học, 75 học viên và kế hoạch của địa phương

Lớp học ở bản K Vi không phải là một lớp học đơn lẻ, mà là một phần trong kế hoạch lớn hơn của xã Dân Hóa. Ngày 27 tháng 5 năm 2026, Phòng Văn hóa - Xã hội xã Dân Hóa đã ban hành kế hoạch số 38/KH-PVHXH, dự kiến mở 6 lớp xóa mù chữ, với giai đoạn I kéo dài 11 tháng và giai đoạn II kéo dài 10 tháng. Đến nay, xã đã mở được 3 lớp tại các bản Bãi Dinh, K Vi và La Trọng, với tổng cộng 75 học viên. Lớp ở bản Bãi Dinh có 32 học viên, là lớp đông nhất trong ba lớp đã mở. Tất cả các lớp đều nằm trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026.

Con số 75 học viên cho thấy nhu cầu học chữ ở vùng biên còn rất lớn, và cũng cho thấy kế hoạch của địa phương đang đi đúng hướng, từng bước đưa con chữ đến với những người chưa từng được học. Mỗi lớp học mở ra là thêm một bản có ánh đèn học chữ sáng lên mỗi tối, thêm hàng chục người có cơ hội thay đổi cuộc sống của mình bằng con chữ. Sáu lớp theo kế hoạch, nếu mở đủ, sẽ còn mang cơ hội đến với nhiều người hơn nữa, và hành trình ấy vẫn đang tiếp tục.

Ông Phạm Văn Bắc, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Dân Hóa, cho biết địa phương không chỉ giúp dân biết đọc, biết viết mà còn chú trọng chống tái mù chữ, gắn với đào tạo nghề ngắn hạn để nâng thu nhập. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, vì biết chữ rồi mà không dùng đến, không thực hành, thì chữ có thể quên dần, và người học có thể rơi trở lại tình trạng không biết chữ. Chống tái mù chữ là giữ cho con chữ ở lại với người học, bằng cách tạo điều kiện để họ đọc, viết, tính toán thường xuyên trong đời sống hằng ngày. Gắn việc học chữ với đào tạo nghề ngắn hạn còn giúp người học có thêm nghề, thêm thu nhập, để con chữ thực sự góp phần cải thiện đời sống.

Chưa bao giờ là muộn

Câu chuyện của chị Hồ Thị Lan nhắc nhớ một điều giản dị mà nhiều người dễ quên: học không có tuổi giới hạn. Người ta thường nghĩ việc học là việc của tuổi trẻ, của những người còn ngồi trên ghế nhà trường, và khi đã lớn tuổi thì việc học đã qua. Nhưng chị Lan, ở tuổi 62, đã chứng minh điều ngược lại. Chị đến lớp, ngồi học cùng những người nhỏ tuổi hơn mình nhiều, tập đọc từng chữ, tập viết từng nét, không ngại mình là người lớn tuổi nhất lớp. 62 tuổi học chữ, chị không chỉ học cho mình, mà còn trở thành tấm gương cho những người khác trong bản: nếu chị ở tuổi 62 còn đi học được, thì những người nhỏ tuổi hơn cũng có thể đi học.

Lời dẫn của series Nụ sen nhỏ là “Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”. Câu chuyện của chị Lan và các học viên lớp xóa mù chữ ở bản K Vi cũng mang tinh thần ấy: từ những khó khăn, thiếu thốn của vùng biên, từ những năm tháng chưa từng được biết chữ, những con người bình dị ấy vẫn vươn lên, vẫn giữ khát khao được học, vẫn quyết tâm thay đổi cuộc sống của mình bằng con chữ. Họ không cần ai thương hại, không cần ai khen ngợi quá lời, họ chỉ cần một lớp học mở ra ngay tại bản, một cô giáo kiên nhẫn đứng lớp, và cơ hội được học mà không phải đóng tiền.

Mong rằng ánh đèn lớp học trên đỉnh Giang Màn sẽ còn sáng mãi, rằng những lớp học mới sẽ tiếp tục được mở ra, và rằng ngày càng có thêm nhiều người như chị Lan, chị Keo, chị Nô, chị Nhíp, chị Tập được cầm bút viết tên mình, được tự tin đọc những dòng chữ của cuộc đời mình. Câu chuyện của họ là lời nhắc nhở nhẹ nhàng mà sâu sắc: khát khao được học thì chưa bao giờ là muộn, và mỗi người, ở bất cứ tuổi nào, cũng xứng đáng có cơ hội được học. Mời bạn đọc thêm những câu chuyện người thật vượt khó bằng nghị lực trong series Nụ sen nhỏ tại https://truyenthuaphatphap.online/nu-sen-nho.html

Bài học rút ra: học không bao giờ là muộn

Bài học rút ra từ câu chuyện của chị Hồ Thị Lan thật giản dị: học không bao giờ là muộn. Ở tuổi 62, chị vẫn ngồi vào lớp học buổi tối, tập viết tên mình, tập đọc từng con chữ, không ngại mình là người lớn tuổi nhất lớp. Nghị lực ấy nhắc mỗi chúng ta rằng con chữ có thể đến muộn, nhưng chỉ cần còn muốn học thì không bao giờ là quá muộn để bắt đầu.

Xem thêm: chọn ngày tốt — https://truyenthuaphatphap.online/?xem=ngaytot