🗺️ Lễ hội Yên Tử Quảng Ninh: hành hương lên chùa Đồng

Lễ hội Yên Tử Quảng Ninh là lễ hội hành hương lớn nhất mùa xuân ở miền Bắc, khai hội vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch và kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch tại khu di tích và danh thắng Yên Tử, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Đi lễ Yên Tử là hành trình leo núi lên chùa Đồng trên đỉnh cao 1.068 m, nơi thờ Phật hoàng Trần Nhân Tông và Trúc Lâm Tam Tổ, để dâng hương cầu an đầu năm theo quan niệm dân gian. Người hành hương có thể leo bộ toàn tuyến hoặc đi cáp treo lên chùa Hoa Yên rồi tiếp tục leo bậc đá lên đỉnh, vừa đi vừa vãn cảnh rừng núi, chùa cổ và các am tháp dọc đường.

Tóm tắt nhanh

Lễ hội Yên Tử Quảng Ninh khai hội mùng 10 tháng Giêng âm lịch, kéo dài đến hết tháng 3 âm lịch hằng năm. Địa điểm là khu di tích và danh thắng Yên Tử, xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, cách trung tâm Hà Nội khoảng 130 km và cách thành phố Hạ Long khoảng 30 km về phía tây. Điểm đến cao nhất là chùa Đồng trên đỉnh núi Yên Tử, cao 1.068 m so với mực nước biển, nơi thờ Trúc Lâm Tam Tổ. Hành trình hành hương đi qua chùa Trình, suối Giải Oan, chùa Hoa Yên ở độ cao 534 m, chùa Một Mái, chùa Bảo Sái rồi lên chùa Đồng. Ngày 12 tháng 7 năm 2025, quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới, Di sản thế giới thứ 9 của Việt Nam.

Thời gian và địa điểm

Lễ hội Yên Tử Quảng Ninh diễn ra từ mùng 10 tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch hằng năm, tức là suốt ba tháng mùa xuân. Lễ khai hội tổ chức vào mùng 10 tháng Giêng với nghi thức dâng hương và các hoạt động văn hóa tại chân núi, thu hút đông đảo phật tử và du khách thập phương. Những ngày sau khai hội, dòng người hành hương vẫn đổ về Yên Tử liên tục, đông nhất vào các ngày cuối tuần và ngày rằm tháng Giêng, rồi thưa dần về cuối tháng 3 âm lịch. Thời tiết mùa xuân ở Yên Tử thường mát mẻ, buổi sáng có sương mù giăng trên sườn núi, trưa nắng nhẹ, chiều se lạnh, rất hợp với hành trình leo núi đường dài.

Khu di tích và danh thắng Yên Tử nằm trên dãy núi Yên Tử thuộc dãy Đông Triều, ở địa phận xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh. Từ Hà Nội, du khách đi theo quốc lộ 18 qua Bắc Ninh, Phả Lại rồi rẽ vào Uông Bí, quãng đường khoảng 130 km, đi ô tô mất khoảng hai giờ đến hai giờ rưỡi. Từ thành phố Hạ Long đi Yên Tử khoảng 30 km về phía tây, thuận tiện kết hợp thăm vịnh Hạ Long và hành hương Yên Tử trong cùng một chuyến. Khu vực chân núi có bãi đỗ xe, quầy vé cáp treo, nhà hàng và các gian hàng bán đồ lễ, nước uống, áo mưa, gậy leo núi. Toàn bộ quần thể Yên Tử có 11 ngôi chùa cùng hàng trăm am tháp và di tích nằm rải rác trên sườn núi, tạo thành một không gian linh thiêng gắn liền với thiên nhiên rừng núi.

Lịch sử Yên Tử và Phật hoàng Trần Nhân Tông

Yên Tử gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp tu hành của Phật hoàng Trần Nhân Tông, vị vua thứ ba của nhà Trần, sinh năm 1258 và mất năm 1308. Trần Nhân Tông lên ngôi năm 1278, cùng quân dân Đại Việt hai lần đánh thắng quân Nguyên Mông xâm lược vào các năm 1285 và 1288, giữ vững bờ cõi đất nước. Năm 1293, nhà vua nhường ngôi cho con là Trần Anh Tông, lui về làm Thái thượng hoàng, rồi xuất gia tu hành. Năm 1299, Trần Nhân Tông lên núi Yên Tử tu hành, lấy pháp hiệu là Điều Ngự Giác Hoàng, chuyên tâm tu tập, giảng pháp và độ tăng. Từ Yên Tử, Ngài sáng lập thiền phái Trúc Lâm, dòng thiền mang đậm bản sắc Việt Nam, dung hợp tinh thần Phật giáo với văn hóa dân tộc, đề cao tu tập trong đời sống thường ngày và tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời.

Trong những năm tu hành ở Yên Tử, Trần Nhân Tông cho xây dựng nhiều chùa, am và tháp trên núi, biến Yên Tử thành trung tâm Phật giáo lớn của Đại Việt thời Trần. Ngài đi khắp nơi giảng pháp, khuyên dân chúng làm điều thiện, sống hòa thuận, giữ gìn đạo đức. Theo sử sách, Phật hoàng Trần Nhân Tông viên tịch năm 1308 tại am Ngọa Vân, thuộc khu vực Đông Triều ngày nay, trong quần thể di tích Yên Tử mở rộng. Sau khi Ngài mất, các đệ tử tiếp tục gìn giữ và phát triển thiền phái Trúc Lâm, xây thêm chùa tháp và lưu giữ xá lợi, khiến Yên Tử trở thành chốn tổ linh thiêng của Phật giáo Việt Nam. Trải qua hơn bảy thế kỷ, dù chiến tranh và thời gian làm nhiều công trình hư hại, Yên Tử vẫn được các thế hệ trùng tu, tôn tạo, và đến nay vẫn là nơi hành hương quan trọng bậc nhất của phật tử cả nước mỗi độ xuân về.

Giá trị lịch sử của Yên Tử còn ở chỗ nơi đây là cội nguồn của thiền phái Trúc Lâm, dòng thiền do người Việt sáng lập, đề cao sự giản dị, tu tập trong đời sống thường ngày và tinh thần nhập thế, gắn đạo với đời. Tinh thần ấy thể hiện qua quan niệm gắn với Trần Nhân Tông rằng Phật ở trong tâm, tu hành không tách rời cuộc sống thường ngày. Việc UNESCO ghi danh quần thể Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới vào ngày 12 tháng 7 năm 2025 càng khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của vùng đất này.

Trúc Lâm Tam Tổ

Trúc Lâm Tam Tổ là ba vị tổ sư sáng lập và kế tục thiền phái Trúc Lâm Yên Tử, gồm Đệ nhất Tổ Trần Nhân Tông, Đệ nhị Tổ Pháp Loa và Đệ tam Tổ Huyền Quang. Trần Nhân Tông là người khai sáng, đặt nền móng cho dòng thiền Trúc Lâm với tư tưởng nhập thế, dung hợp đạo Phật với tinh thần dân tộc. Pháp Loa, tên thật là Đồng Kiên Cương, sinh năm 1284, mất năm 1330, là đệ tử xuất sắc của Trần Nhân Tông, được truyền y bát và kế tục sự nghiệp hoằng pháp, tổ chức tăng đoàn và mở rộng ảnh hưởng của thiền phái ra khắp Đại Việt. Huyền Quang, tên thật là Lý Đạo Tái, sinh năm 1254, mất năm 1334, là vị tổ thứ ba, nổi tiếng học rộng, thơ hay, có công lớn trong việc truyền bá thiền học và văn hóa Trúc Lâm.

Ba vị tổ không chỉ là những nhà tu hành mà còn là những nhân vật có ảnh hưởng sâu rộng đến văn hóa, tư tưởng của Đại Việt thời Trần. Pháp Loa có công tổ chức tăng đoàn, in ấn kinh sách, xây dựng chùa chiền, giúp thiền phái Trúc Lâm trở thành dòng thiền có tổ chức quy củ. Huyền Quang để lại nhiều tác phẩm thơ văn chữ Hán, thể hiện tư tưởng thiền dung hòa với thi ca, làm phong phú thêm di sản văn hóa Trúc Lâm. Theo quan niệm dân gian, việc chiêm bái Trúc Lâm Tam Tổ tại chùa Đồng là dịp tưởng nhớ công đức của ba vị tổ, cầu mong bình an, trí tuệ sáng suốt và gia đạo thuận hòa trong năm mới. Nhiều đoàn hành hương lên đỉnh Yên Tử đều dành thời gian đứng trước tượng Tam Tổ để dâng hương và lặng lẽ cầu nguyện, coi đó là khoảnh khắc thiêng liêng nhất của chuyến đi.

Ngày nay, hình ảnh Trúc Lâm Tam Tổ xuất hiện ở nhiều nơi trong quần thể Yên Tử, từ chùa Đồng trên đỉnh đến chùa Hoa Yên và các am tháp dọc đường hành hương. Các pho tượng Tam Tổ thường được tạc trong tư thế thiền định, gương mặt hiền từ, toát lên vẻ an nhiên, tĩnh tại của bậc giác ngộ. Tìm hiểu về Tam Tổ trước chuyến đi sẽ giúp hành trình thêm ý nghĩa, bởi mỗi ngôi chùa, mỗi bậc đá trên đường lên đỉnh đều gắn với một câu chuyện về các vị tổ và các thế hệ tăng ni đã tu hành nơi đây. Du khách có thể đọc thêm tư liệu tại khu vực trưng bày ở chân núi hoặc hỏi hướng dẫn viên địa phương để hiểu rõ hơn về từng di tích.

Hành trình hành hương lên chùa Đồng

Hành trình hành hương Yên Tử bắt đầu từ chùa Trình ở chân núi, nơi du khách dừng lại trình lễ trước khi vào núi, theo nghi thức cổ truyền rằng vào chùa thì trình trước, lễ sau. Chùa Trình là điểm tập kết của các đoàn hành hương, nơi mọi người chỉnh đốn lễ vật, thắp hương khấn nguyện rồi mới bắt đầu leo núi. Từ chùa Trình, con đường hành hương đi qua suối Giải Oan, con suối nhỏ gắn với truyền thuyết về những cung nữ theo Phật hoàng Trần Nhân Tông lên núi tu hành. Theo truyền thuyết, các cung nữ vì không nỡ xa vua nên đi theo, nhưng Trần Nhân Tông khuyên họ trở về, một số người đã gieo mình xuống suối, từ đó suối mang tên Giải Oan, nghĩa là giải thoát oan khuất. Ngày nay, du khách dừng chân bên suối Giải Oan để nghỉ ngơi, rửa mặt cho mát và lắng nghe câu chuyện truyền thuyết đầy cảm xúc này.

Từ suối Giải Oan, du khách tiếp tục leo lên chùa Hoa Yên, ngôi chùa lớn nằm ở độ cao 534 m, được coi là trung tâm của quần thể Yên Tử. Chùa Hoa Yên có khuôn viên rộng, nhiều cây đại cổ thụ, trong đó có hai cây đại khoảng 700 năm tuổi đứng sừng sững trước sân chùa Tại đây, người hành hương dâng hương lễ Phật, vãn cảnh và nghỉ ngơi lấy sức trước chặng leo núi gian nan phía trên. Chùa Hoa Yên cũng là nơi đặt ga cáp treo, nên nhiều du khách chọn đi cáp treo từ chân núi lên thẳng chùa Hoa Yên để tiết kiệm sức. Từ chùa Hoa Yên, con đường đá tiếp tục dẫn lên chùa Một Mái, ngôi chùa nhỏ nép mình dưới vách đá, gắn với truyền thuyết về một vị sư tu hành khổ hạnh, có kiến trúc độc đáo với mái chùa tựa vào vách núi.

Từ chùa Một Mái, du khách leo tiếp lên chùa Bảo Sái, nằm ở vị trí cao trên sườn núi, gắn với nơi Phật hoàng Trần Nhân Tông giảng pháp cho các đệ tử theo truyền thuyết. Chùa Bảo Sái nhỏ nhưng có vị trí đẹp, từ đây có thể phóng tầm mắt nhìn xuống thung lũng và rừng núi phía dưới. Đây cũng là khu vực ga cáp treo tuyến hai, nên du khách đi cáp treo sẽ xuống ga gần chùa Bảo Sái rồi leo bộ đoạn cuối lên chùa Đồng. Đoạn đường từ chùa Bảo Sái lên chùa Đồng là đoạn dốc nhất, bậc đá cao và hẹp, đòi hỏi sức khỏe và sự kiên nhẫn, nhưng cũng là đoạn đường đẹp nhất khi mây mù bảng lảng quanh núi, tạo cảm giác như đang bước đi giữa mây. Chùa Đồng hiện ra trên đỉnh núi cao 1.068 m, toàn bộ ngôi chùa được đúc bằng đồng, nặng khoảng 70 tấn, được phục dựng bằng đồng vào năm 2007, thờ Trúc Lâm Tam Tổ và là điểm đến linh thiêng nhất của hành trình.

Ngoài tuyến hành hương chính lên chùa Đồng, quần thể Yên Tử mở rộng còn có am Ngọa Vân ở khu vực Đông Triều, nơi theo sử sách là chốn Phật hoàng Trần Nhân Tông viên tịch năm 1308. Am Ngọa Vân nằm trên núi Bảo Đài, không nằm trên tuyến leo núi chính từ chùa Trình lên chùa Đồng mà là một điểm hành hương riêng, du khách có thể đi cáp treo Ngọa Vân để lên thăm. Ai muốn tìm hiểu trọn vẹn về cuộc đời Phật hoàng Trần Nhân Tông nên dành thêm một buổi để thăm am Ngọa Vân, kết hợp với các di tích nhà Trần ở Đông Triều. Hành trình Yên Tử vì thế có thể kéo dài một ngày hoặc hai ngày tùy lịch trình, với tuyến chính lên chùa Đồng là phần không thể thiếu.

Nghi lễ trong mùa hội

Nghi lễ quan trọng nhất của lễ hội Yên Tử Quảng Ninh là lễ khai hội vào mùng 10 tháng Giêng âm lịch, được tổ chức long trọng tại khu vực chân núi và chùa Trình với sự tham dự của các chức sắc Phật giáo, chính quyền địa phương và đông đảo phật tử, du khách. Lễ khai hội gồm nghi thức dâng hương, tụng kinh cầu quốc thái dân an, rước lễ và các hoạt động văn hóa truyền thống như hát chầu văn, múa lân, biểu diễn nghệ thuật dân gian. Sau lễ khai hội, các chùa trong quần thể bước vào mùa lễ hội với các khóa lễ tụng kinh, lễ Phật, lễ cầu an diễn ra thường xuyên suốt ba tháng. Phật tử và du khách đến chùa sẽ dâng hương, lễ Phật, khấn nguyện theo quan niệm dân gian để cầu mong một năm mới bình an, sức khỏe dồi dào và công việc thuận lợi

Bên cạnh các nghi lễ chính, mùa hội Yên Tử còn có nhiều hoạt động văn hóa dân gian phục vụ du khách như triển lãm ảnh về Yên Tử và thiền phái Trúc Lâm, biểu diễn hát quan họ, hát chèo, các trò chơi dân gian và hội chợ giới thiệu ẩm thực, hàng thủ công địa phương ở khu vực chân núi. Những hoạt động này giúp du khách, đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ, có thêm trải nghiệm văn hóa sau khi hành hương. Một nét đẹp khác của mùa hội là tinh thần tương trợ giữa những người hành hương trên đường leo núi, người đi trước nhường đường cho người đi sau, người khỏe đỡ người mệt. Du khách đi lễ nên ăn mặc lịch sự, kín đáo, giữ trật tự khi vào chùa, không nói to, không xả rác, không bẻ cành hái hoa, không chạm vào hiện vật thờ cúng.

Cáp treo và leo núi

Hệ thống cáp treo Yên Tử có hai tuyến, giúp du khách rút ngắn đáng kể hành trình lên đỉnh núi. Tuyến cáp treo thứ nhất đưa du khách từ chân núi lên chùa Hoa Yên ở độ cao 534 m, đi qua rừng thông và thung lũng, cho tầm nhìn toàn cảnh núi rừng Yên Tử từ trên cao. Tuyến cáp treo thứ hai nối từ khu vực chùa Hoa Yên lên gần chùa Bảo Sái, từ đó du khách leo bộ khoảng một km đường bậc đá để lên chùa Đồng trên đỉnh. Việc kết hợp cáp treo và leo bộ là lựa chọn phổ biến nhất, vừa tiết kiệm sức cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ, vừa giữ lại trải nghiệm leo núi thiêng liêng ở đoạn cuối. Du khách muốn thử sức có thể leo bộ toàn tuyến từ chân núi lên chùa Đồng, quãng đường dài gần 6 km đường núi với hàng nghìn bậc đá, mất khoảng ba đến bốn giờ leo lên tùy thể lực.

Đi lễ hội Yên Tử Quảng Ninh bằng cáp treo hay leo bộ đều cần lưu ý an toàn, nhất là vào mùa hội đông người. Khi đi cáp treo, du khách nên mua vé khứ hồi từ đầu để chủ động giờ về, xếp hàng theo hướng dẫn, không chen lấn tại nhà ga. Giá vé cáp treo có thể thay đổi theo từng năm, vì vậy du khách nên hỏi trực tiếp tại quầy vé hoặc xem bảng giá niêm yết tại khu vực chân núi trước khi mua, và thông tin giá vé cụ thể đang cập nhật theo từng mùa hội. Khi leo bộ, nên mang giày thể thao hoặc giày leo núi có đế bám tốt, mặc quần áo thoải mái, mang theo nước uống, đồ ăn nhẹ và áo mưa mỏng. Người có bệnh tim mạch, huyết áp cao, đau khớp gối hoặc sức khỏe yếu nên cân nhắc đi cáp treo thay vì leo bộ toàn tuyến, và nên đi cùng người thân để được hỗ trợ khi cần.

Kinh nghiệm và lưu ý khi đi lễ Yên Tử

Kinh nghiệm đi lễ Yên Tử quan trọng nhất là chọn ngày và giờ đi hợp lý. Nên đi vào ngày thường trong tuần để tránh đông đúc, hoặc đi sớm từ sáng tinh mơ để kịp lên đỉnh trước buổi trưa, ngắm cảnh núi trong sương sớm và xuống núi trước khi trời tối. Nếu đi vào ngày khai hội mùng 10 tháng Giêng hoặc ngày rằm tháng Giêng, cần chuẩn bị tinh thần xếp hàng dài ở cáp treo và chen chúc trên đường leo núi. Về trang phục, nên mặc quần áo gọn nhẹ, dễ vận động, mang giày leo núi, đội mũ và mang áo ấm mỏng vì trên đỉnh núi gió lớn và lạnh hơn chân núi nhiều. Lễ vật dâng hương nên chuẩn bị đơn giản, gọn nhẹ vì phải mang theo suốt chặng leo núi dài, tốt nhất là hương và hoa quả nhỏ gọn, tránh mang đồ cồng kềnh hay đồ dễ vỡ.

Về ăn uống và nghỉ ngơi, khu vực chân núi Yên Tử có nhiều nhà hàng và quán ăn phục vụ các món ăn địa phương, du khách có thể ăn trưa trước khi leo núi hoặc sau khi xuống núi. Trên đường leo núi cũng có các quán nước bán nước uống, đồ ăn nhẹ và trái cây, giá cao hơn dưới chân núi một chút do phải vận chuyển lên cao, nên chuẩn bị trước nước uống và đồ ăn nhẹ để chủ động. Ai muốn ở lại qua đêm có thể chọn các cơ sở lưu trú ở khu vực chân núi hoặc thành phố Uông Bí Về an toàn, cần giữ gìn tư trang cẩn thận ở nơi đông người, trông chừng trẻ nhỏ khi leo bậc đá cao, không leo núi khi trời mưa to hoặc sương mù dày đặc vì tầm nhìn kém và đường trơn.

Câu hỏi thường gặp

Nhiều người thắc mắc lễ hội Yên Tử kéo dài bao lâu và nên đi vào thời điểm nào thì đẹp nhất. Lễ hội kéo dài từ mùng 10 tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch, ba tháng mùa xuân đều có thể đi lễ, nhưng đẹp nhất là khoảng tháng Giêng và tháng 2 âm lịch khi hoa đào, hoa mai nở, rừng núi xanh tươi và không khí lễ hội rộn ràng nhất. Một câu hỏi khác là đi lễ hội Yên Tử Quảng Ninh có cần leo núi không hay chỉ cần đi cáp treo là lên được chùa Đồng. Câu trả lời là cáp treo chỉ đưa du khách lên gần chùa Bảo Sái, đoạn cuối khoảng một km vẫn phải leo bộ bậc đá mới lên được chùa Đồng, vì vậy dù đi cáp treo vẫn cần sức khỏe để leo đoạn cuối. Cũng có người hỏi đi Yên Tử mất bao lâu thì đủ, thông thường đi trong ngày là đủ cho tuyến hành hương chính lên chùa Đồng, xuất phát từ sáng sớm và xuống núi vào buổi chiều.

Một số du khách băn khoăn về việc chuẩn bị lễ vật và nghi thức dâng hương ở Yên Tử có gì đặc biệt không. Thực tế, nghi thức dâng hương ở Yên Tử cũng giống như ở các chùa khác, quan trọng nhất là lòng thành, lễ vật đơn giản, gọn nhẹ, không cần cầu kỳ. Du khách có thể dâng hương tại chùa Trình, chùa Hoa Yên và chùa Đồng, mỗi nơi thắp một nén hương, khấn nguyện theo quan niệm dân gian về bình an và sức khỏe cho gia đình. Câu hỏi về thời tiết cũng được nhiều người quan tâm, bởi Yên Tử là núi cao nên thời tiết thay đổi nhanh, buổi sáng có sương mù, buổi trưa nắng, buổi chiều có thể có mưa phùn, vì vậy nên xem dự báo thời tiết trước ngày đi và mang theo áo mưa mỏng. Cuối cùng, nhiều người hỏi Yên Tử có gì khác so với chùa Hương hay các điểm hành hương khác, câu trả lời nằm ở chiều sâu lịch sử của thiền phái Trúc Lâm và trải nghiệm leo núi lên đỉnh cao 1.068 m, nơi đứng giữa mây trời và nhìn xuống cả một vùng núi rừng Đông Bắc.

Đi lễ Yên Tử đầu xuân là dịp để mỗi người tạm rời xa nhịp sống ồn ào, leo từng bậc đá giữa rừng núi, lắng nghe tiếng chuông chùa và tìm lại sự tĩnh lặng trong tâm hồn, theo đúng tinh thần mà Phật hoàng Trần Nhân Tông đã gửi gắm khi sáng lập thiền phái Trúc Lâm trên ngọn núi này. Dù đi cáp treo hay leo bộ, hành trình lên chùa Đồng đều để lại những kỷ niệm khó quên về cảnh đẹp, về lịch sử và về lòng người. Sau chuyến hành hương, nếu muốn xin một quẻ xăm để chiêm nghiệm vận trình đầu năm theo quan niệm dân gian, mời bạn ghé công cụ Xin Xăm Quan Âm tại địa chỉ https://truyenthuaphatphap.online/me-be.html?xem=xinxam để xin xăm và đọc lời quẻ. Bài viết này theo quan niệm dân gian — chỉ mang tính tham khảo.