🗺️ Khám phá lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ: rước Ông cầu biển yên

Lễ Nghinh Ông ở Cần Giờ là gì

Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ là lễ hội truyền thống lớn nhất của ngư dân huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, được tổ chức hằng năm trong ba ngày, từ ngày 15 đến ngày 17 tháng 8 âm lịch, trùng với dịp Tết Trung thu. Đây là dịp cộng đồng làng chài tưởng nhớ và tôn vinh Cá Ông, tức cá voi, vị thần mà theo quan niệm dân gian vẫn bảo hộ cho người đi biển được bình an và đánh bắt thuận lợi. Trung tâm của lễ hội là Lăng Ông Thủy Tướng ở thị trấn Cần Thạnh, nơi thờ Cá Ông, cùng đình Cần Thạnh và vùng biển trước cửa lăng. Nghi thức trọng tâm diễn ra vào buổi sáng ngày 16 tháng 8 âm lịch, khi hàng trăm chiếc ghe thuyền trang hoàng cờ hoa cùng ra khơi để rước Ông, làm lễ cúng giữa biển rồi diễu hành trở về bờ trong tiếng trống, tiếng chiêng rộn ràng. Năm 2013, lễ hội này đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, trở thành một trong những điểm hẹn văn hóa tiêu biểu của vùng biển phía Nam, thu hút đông đảo ngư dân địa phương và du khách gần xa về dự lễ, xem hội và tìm hiểu đời sống làng chài.

Bảng tóm tắt nhanh

Tóm tắt nhanh: lễ Nghinh Ông ở Cần Giờ diễn ra trong ba ngày, từ 15 đến 17 tháng 8 âm lịch hằng năm, trùng Tết Trung thu; địa điểm chính là Lăng Ông Thủy Tướng ở thị trấn Cần Thạnh, huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh, cùng đình Cần Thạnh và vùng biển trước lăng; nhân vật được tôn thờ là Cá Ông, tức cá voi, vị thần bảo hộ ngư dân theo quan niệm dân gian; nghi thức trọng tâm là lễ rước Ông ra biển vào sáng ngày 16 tháng 8 âm lịch, với đoàn ghe thuyền trang hoàng cờ hoa, lễ cúng giữa biển, múa lân, hát bội và đua ghe ngo; lễ hội được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2013; du khách từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đi về hướng phà Bình Khánh rồi theo đường Rừng Sác khoảng 40 cây số là tới thị trấn Cần Thạnh, nên đi từ ngày 15 để xem trọn cả phần lễ và phần hội.

Cần Giờ, vùng đất ven biển của Thành phố Hồ Chí Minh

Cần Giờ là huyện ven biển duy nhất của Thành phố Hồ Chí Minh, nằm ở phía Đông Nam, cách trung tâm thành phố khoảng 50 cây số. Vùng đất này được bao bọc bởi hệ thống sông rạch chằng chịt ở hạ lưu các dòng sông Đồng Nai, sông Sài Gòn và sông Vàm Cỏ, với rừng ngập mặn bạt ngàn chạy dài tới tận mép nước. Năm 2000, rừng ngập mặn Cần Giờ được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới, khu đầu tiên của Việt Nam trong mạng lưới toàn cầu. Chính địa hình sông nước và rừng đước ấy đã nuôi dưỡng một cộng đồng ngư dân lâu đời, sống bằng nghề đánh bắt, nuôi trồng thủy hải sản và buôn bán ở các chợ cá ven biển. Thị trấn Cần Thạnh là trung tâm hành chính và cũng là trung tâm sinh hoạt của huyện, nơi có Lăng Ông Thủy Tướng, đình Cần Thạnh, bến đò và bãi biển 30 tháng 4. Từ Cần Thạnh, du khách có thể đi tiếp ra đảo Thạnh An, ghé chợ hải sản Hàng Dương, vào khu du lịch sinh thái Vàm Sát hay ngược dòng về thăm di tích Căn cứ Rừng Sác. Biển ở đây không xanh trong như những bãi biển miền Trung, mà mang màu phù sa đặc trưng của vùng cửa sông, sóng êm, bãi thoải, rất hợp với nghề lưới, nghề đáy và nghề câu của ngư dân địa phương. Hiểu được vùng đất này, người ta mới hiểu vì sao lễ Nghinh Ông lại trở thành ngày hội lớn nhất trong năm của cả huyện, được người dân ví như Tết biển, ngày mà mọi nhà tạm gác việc ra khơi để cùng nhau hướng về biển cả và về vị thần đã che chở cho bao thế hệ.

Cá Ông là ai trong lòng ngư dân

Theo quan niệm dân gian của ngư dân miền biển Việt Nam, Cá Ông, tức cá voi, là vị thần hiền lành và nhân hậu, thường xuất hiện để cứu giúp tàu thuyền gặp nạn, dìu người bị nạn vào bờ và lùa đàn cá vào lưới cho ngư dân. Người đi biển gọi cá voi bằng cái tên đầy kính trọng là Ông, và thờ Ông với danh hiệu Nam Hải, hay Ông Thủy Tướng, vị tướng của biển cả. Niềm tin ấy không chỉ có ở Cần Giờ mà trải dài từ Quảng Bình trở vào Nam, tới tận Phú Quốc, nhưng ở mỗi vùng biển, cách thờ cúng và lễ hội lại mang một sắc thái riêng, gắn với lịch sử của từng làng chài. Khi ngư dân phát hiện xác cá voi dạt vào bờ, cả làng sẽ làm lễ an táng vô cùng long trọng, như tiễn đưa một bậc đáng kính trong cộng đồng, rồi thỉnh xương Ông về thờ trong lăng. Xương cá Ông được gìn giữ cẩn thận trong lăng, hương khói quanh năm, và mỗi khi làng có việc lớn hay trước mùa ra khơi, người ta lại tới lăng thắp hương, khấn cầu Ông phù hộ cho sóng yên biển lặng. Với ngư dân, Cá Ông không phải là một vị thần xa lạ trên cao, mà là người bạn đồng hành thân thiết của mỗi chuyến đi biển, là chỗ dựa tinh thần mỗi khi con thuyền nhỏ bé đối mặt với sóng to gió lớn ngoài khơi. Chính vì vậy, lễ Nghinh Ông không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là dịp để cả cộng đồng bày tỏ lòng biết ơn, nhắc nhau sống thuận theo biển, giữ gìn nghề biển và giữ gìn tình làng nghĩa xóm.

Truyền thuyết về ba khúc thân của Cá Ông

Trong sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức, một bộ sách cổ viết về vùng đất Gia Định xưa, có ghi lại truyền thuyết về nguồn gốc của việc thờ Cá Ông ở vùng biển phía Nam. Theo truyền thuyết ấy, vào ngày 16 tháng 8 âm lịch, Cá Ông vì sao lãng nhiệm vụ nên đã để một chiếc ghe bị chìm trong cơn bão, làm nhiều người thiệt mạng. Long Vương Thủy Tề, vị vua của thủy cung, đã trừng phạt Cá Ông bằng cách cho cá Đao chém thân Ông làm ba khúc. Xác của Ông trôi dạt theo sóng và tấp vào ba vùng đất khác nhau: Thắng Tam thuộc Vũng Tàu ngày nay, Phước Tỉnh thuộc Long Đất, và Cần Thạnh thuộc Cần Giờ. Người dân ở mỗi nơi đã thỉnh một phần thi thể của Ông về thờ cúng, lập lăng và hương khói từ đó về sau. Câu chuyện được lưu truyền qua nhiều thế hệ, vừa giải thích vì sao ngày 16 tháng 8 âm lịch trở thành ngày chính của lễ hội, vừa nhắc nhở người đời về trách nhiệm và sự trừng phạt nghiêm khắc đối với những ai lơ là bổn phận. Dù là truyền thuyết, câu chuyện ấy vẫn được kể lại trong mỗi mùa lễ hội, trong lời văn tế và trong những buổi trò chuyện của người già với con cháu bên mâm cơm sau ngày hội. Nó cho thấy tín ngưỡng thờ Cá Ông không phải là niềm tin hình thành trong một sớm một chiều, mà đã ăn sâu vào đời sống của cộng đồng ven biển từ hàng trăm năm trước, gắn với những ghi chép trong sách cổ và với ký ức chung của cả một vùng đất.

Lịch sử của Lăng Ông Thủy Tướng và ngày hội tháng tám

Lăng Ông Thủy Tướng, còn được gọi là Thạnh Phước Lạch, là trung tâm tín ngưỡng của lễ hội, được xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố. Theo các tư liệu địa phương, vào năm Bính Tý 1816, triều đình đã cho phép dựng lăng thờ Ông Thủy Tướng Nam Hải trên nền cũ của miếu Hải Thần, và đại lễ khánh thành được tổ chức vào năm 1837. Trải qua thời gian, lăng đã nhiều lần được trùng tu và di dời: năm 1905, miếu thờ bị một cơn bão tàn phá nên người dân đã di dời đến vị trí gần đó, và đến năm 1952, trong thời kỳ tiêu thổ kháng chiến, Lăng Ông Thủy Tướng lại được di dời về vị trí hiện tại ở thị trấn Cần Thạnh. Từ năm 1968 đến nay, lăng tiếp tục được trùng tu nhiều lần, song vẫn giữ được vai trò là nơi thờ cúng và là trái tim của lễ hội hằng năm. Một dấu mốc quan trọng khác gắn liền với lễ hội là năm 1914. Trước đó, lễ Nghinh Ông ở Cần Giờ được tổ chức vào khoảng trung tuần tháng 3 âm lịch. Nhưng vào tháng 3, biển Cần Giờ có rất nhiều sứa, gây khó khăn cho việc đánh bắt, trong khi tháng 8 lại là mùa đánh bắt bội thu, trời yên biển lặng. Vạn trưởng Trương Bá Tố khi ấy đã quyết định dời ngày cúng Ông sang rằm tháng 8 âm lịch, vừa đúng mùa ngư dân được mùa, vừa trùng với Tết Trung thu của các em nhỏ. Cũng từ năm 1914, một Ban Hội tế gồm 20 người mang tên Hội Thương công quỹ tế được thành lập chính thức, có điều lệ rõ ràng, để lo việc trùng tu lăng và tổ chức lễ hội đều đặn hằng năm. Từ năm 1914, lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ được tổ chức vào rằm tháng 8, và khung thời gian ba ngày từ 15 đến 17 tháng 8 âm lịch đã trở thành truyền thống được gìn giữ cho tới hôm nay. Câu chuyện dời ngày hội cho thấy người xưa không tổ chức lễ hội một cách cứng nhắc, mà luôn tính toán sao cho vừa hợp với mùa biển, vừa hợp với đời sống của cả cộng đồng, để ngày hội thực sự là ngày vui của mọi nhà.

Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Năm 2013, lễ hội Nghinh Ông ở Cần Giờ đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận giá trị văn hóa và lịch sử lâu đời của lễ hội trong đời sống của cộng đồng ngư dân. Việc công nhận này không chỉ là niềm tự hào của người dân Cần Giờ, mà còn đặt ra trách nhiệm gìn giữ: làm sao để lễ hội vừa giữ được nét trang nghiêm của nghi lễ cổ truyền, vừa đến được với đông đảo du khách và thế hệ trẻ. Lễ hội được tổ chức với quy mô cấp thành phố, với sự tham gia của chính quyền địa phương, các đoàn thể, ban hội tế, các nghệ nhân hát bội, các đội ghe ngo và hàng nghìn người dân cùng du khách. Những năm gần đây, thành phố đã xây dựng đề án bảo tồn và phát huy giá trị của di sản, trong đó chú trọng việc ghi chép lại các nghi thức, đào tạo người kế cận cho ban tế lễ và đội hát bội, đồng thời gắn lễ hội với các hoạt động quảng bá văn hóa và du lịch của huyện. Nhờ vậy, lễ hội không còn chỉ là sinh hoạt riêng của làng chài, mà đã trở thành một trong những sự kiện văn hóa tiêu biểu của Thành phố Hồ Chí Minh, được nhắc tới cùng với những lễ hội lớn khác của vùng đất phương Nam. Với du khách, danh hiệu di sản quốc gia cũng là một dấu hiệu đáng tin cậy: đây là một lễ hội thật, có bề dày lịch sử, được cộng đồng gìn giữ bằng cả tấm lòng, chứ không phải một chương trình được dựng lên chỉ để thu hút người xem.

Ngày 15 tháng 8 âm lịch: khai hội và chuẩn bị

Lễ hội mở đầu vào ngày 15 tháng 8 âm lịch, khi cả thị trấn Cần Thạnh bắt đầu khoác lên mình không khí ngày hội. Từ trước đó vài ngày, ngư dân đã tạm ngưng việc đi biển để lo trang trí ghe thuyền, treo cờ, kết hoa và chuẩn bị lễ vật. Những chiếc ghe lớn được sơn sửa, vẽ rồng, treo cờ ngũ hành, còn các tuyến đường trung tâm của thị trấn được trang hoàng cờ phướn rực rỡ. Trong ngày khai hội, đoàn đại biểu và người dân đến viếng nghĩa trang liệt sĩ Rừng Sác, tưởng nhớ những người đã ngã xuống trên vùng đất này, rồi dự lễ Thượng đại kỳ khai hội, đánh dấu thời khắc bắt đầu của ba ngày lễ. Tại Lăng Ông Thủy Tướng, ban tế lễ làm lễ cúng tiền hiền, hậu hiền, tức là lễ tưởng nhớ những bậc tiền nhân đã có công khai phá vùng đất và dựng nên nghề biển ở Cần Giờ, cùng lễ cúng bạn cũ lái xưa, tưởng nhớ những người đi biển đã khuất. Buổi chiều và buổi tối, công viên thị trấn Cần Thạnh trở thành sân khấu ngoài trời với chương trình nghệ thuật mang tên đêm hội trăng rằm, có văn nghệ, đờn ca tài tử, múa rối nước và các trò chơi dân gian. Vì lễ hội trùng với Tết Trung thu, trẻ em trong vùng được rước đèn, phá cỗ và xem văn nghệ ngay trong đêm khai mạc, khiến ngày hội vừa trang nghiêm vừa rộn ràng tiếng cười. Du khách đến từ ngày 15 sẽ cảm nhận được trọn vẹn sự chuyển mình của cả thị trấn, từ nhịp sống thường ngày của một làng chài sang không khí háo hức của một ngày Tết lớn.

Ngày 16 tháng 8 âm lịch: rước Ông ra biển

Ngày 16 tháng 8 âm lịch là ngày chính của lễ hội, và nghi thức trọng tâm là lễ Nghinh Ông trên biển, còn gọi là lễ rước Ông hay lễ cúng Ông. Từ sáng sớm, khu vực Lăng Ông Thủy Tướng và bến đò đã đông nghịt người. Khoảng 9 giờ sáng, đoàn ghe bắt đầu xuất phát. Hàng trăm chiếc ghe thuyền được trang hoàng cờ hoa rực rỡ, trên mỗi ghe đều có bày hương án cùng lễ vật như heo quay, xôi, gạo, muối, hoa, trái cây, nhang, đèn và vàng bạc. Chiếc ghe của chủ lễ là ghe lớn nhất và được trang hoàng đặc biệt nhất: rồng được vẽ hai bên thành ghe, hoa vạn thọ trang trí bốn góc mui ghe, cờ nước và nhiều cờ ngũ hành treo ở trước và sau ghe, cùng những hoành phi đề chữ lớn như Cung nghinh Ông Thủy Tướng, Hiển hách anh linh và Quốc thái dân an. Trên ghe, bên cạnh bàn hương án có linh vị thờ Ông là các lễ vật và đồ thờ, xung quanh là Ban tế lễ, Ban nhạc lễ cùng các lễ sinh túc trực. Đoàn ghe di chuyển chậm rãi ra khơi, trong khi người dân và du khách đứng dọc bờ dõi theo, tiếng trống và tiếng chiêng vang lên từng hồi. Sau vài giờ di chuyển ra khơi xa, đoàn ghe đi chậm lại để chờ đợi, còn chiếc ghe của chủ lễ đi thêm một đoạn rồi dừng lại giữa biển để làm lễ cúng Ông. Sau ba hồi trống nổi lên, vị chủ lễ bắt đầu thực hiện việc tế tự theo nghi thức cổ truyền Nam Bộ, gồm dâng hương, dâng rượu, dâng trà và đọc văn tế, khấn cầu Ông phù hộ cho biển yên sóng lặng, ngư dân ra khơi bình an và đánh bắt bội thu. Trước kia, sau khi làm lễ xong, người ta còn ném một phần lễ vật xuống biển để cúng những người đã chết trên biển, nhưng tập tục này về sau đã được thay đổi cho phù hợp. Khi lễ cúng trên biển kết thúc, tiếng pháo và tiếng chiêng vang lên như hiệu lệnh, tất cả các ghe thuyền cùng tiến ra đón Ông và cùng Ông diễu hành quay trở về bờ. Không khí lúc này thật rộn ràng, cả một vùng biển trời dày đặc những thuyền ghe lớn nhỏ xen cài vào nhau, cờ hoa tung bay trong nắng. Từ bến tàu trở về Lăng Ông, đoàn rước tiếp tục diễn ra rất long trọng với múa lân, về sau có thêm múa rồng, cùng tiếng nhạc và tiếng pháo tưng bừng, đông đảo người dân kéo theo đoàn rước giữa những bàn hương án tỏa khói nhang hai bên đường. Sau khi làm lễ an vị Ông tại lăng, ban tế lễ tiến hành lễ tế Tiền Hiền và Hậu Hiền, tưởng nhớ công ơn của những người đi trước. Nghi thức rước Ông ra biển chính là linh hồn của lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ, là khoảnh khắc mà niềm tin của cả cộng đồng như cùng nhau ra khơi, đón vị thần của biển cả trở về với làng chài trong niềm hân hoan.

Đêm 16 tháng 8 âm lịch: Chánh tế và hát bội

Khi đoàn rước đã an vị Ông tại lăng và các nghi thức ban ngày khép lại, lễ hội bước vào một phần trang nghiêm khác trong đêm. Vào khoảng nửa đêm ngày 16 tháng 8 âm lịch, lễ Chánh tế được cử hành tại Lăng Ông Thủy Tướng, với đầy đủ nghi thức và lễ vật theo lệ cổ. Đây là buổi tế chính của cả lễ hội, chỉ những người trong ban tế lễ và những người có phận sự mới được vào khu vực làm lễ, trong khi người dân đứng bên ngoài thành kính theo dõi trong im lặng. Không khí đêm khuya trong lăng, với ánh đèn dầu, khói nhang và tiếng nhạc lễ trầm lắng, tạo nên một cảm giác rất khác so với sự náo nhiệt của ban ngày, khiến người dự lễ cảm nhận rõ hơn chiều sâu tâm linh của lễ hội. Song song với phần lễ, phần hội vẫn tiếp tục sôi động ngoài trời. Hát bội là một trong những nét đặc sắc nhất của lễ hội ở Cần Giờ. Trên sân khấu dựng ven biển, các đoàn hát bội trình diễn những vở tuồng ca ngợi công đức của Ông Nam Hải và những câu chuyện về người dân làng chài, với trang phục rực rỡ, cách hóa trang cầu kỳ và lối diễn xuất đậm chất cổ truyền. Tiếng trống, tiếng kèn và giọng ca của nghệ nhân vang lên giữa đêm trăng rằm, thu hút đông đảo người dân và du khách ngồi xem tới tận khuya. Bên cạnh hát bội còn có các chương trình văn nghệ, giao lưu đờn ca tài tử và múa rối nước, những loại hình nghệ thuật dân gian gắn bó lâu đời với đời sống sông nước phương Nam. Với nhiều người dân địa phương, đêm hát bội trong lễ Nghinh Ông là một ký ức tuổi thơ khó quên, khi cả nhà cùng nhau ra sân đình xem tuồng, trẻ con ngồi trên vai cha, người lớn bàn tán về từng vai diễn, và không khí ngày hội cứ thế lan tỏa qua từng thế hệ.

Ngày 17 tháng 8 âm lịch: lễ tạ và bế mạc

Ngày 17 tháng 8 âm lịch là ngày cuối cùng của lễ hội, với các nghi thức lễ tạ và lễ bế mạc. Sau hai ngày lễ hội tưng bừng, không khí ngày cuối trở nên lắng lại và ấm áp hơn. Ban tế lễ làm lễ tạ ơn Ông đã về dự hội cùng dân làng, cầu chúc cho mùa biển sắp tới được thuận lợi, rồi hạ cờ, thu dọn lễ vật và bàn giao lại lăng cho ban quản lý trông coi quanh năm. Các đội văn nghệ, đội ghe ngo và các gian hàng hội chợ cũng dần thu dọn, người dân trở về với nhịp sống thường ngày, chuẩn bị cho những chuyến ra khơi tiếp theo. Với nhiều ngư dân, ngày bế mạc không phải là sự kết thúc buồn bã, mà là thời khắc họ mang theo lời chúc của cả cộng đồng ra biển, với niềm tin rằng Ông vẫn đang dõi theo và che chở cho từng con thuyền. Du khách nếu ở lại tới ngày 17 sẽ thấy một Cần Giờ rất khác: đường phố thưa dần, tiếng ồn ào lắng xuống, chỉ còn hương khói trong lăng và những câu chuyện râm ran của người dân về mùa lễ hội vừa qua. Đó cũng là thời điểm thích hợp để thong thả dạo biển, ghé chợ mua hải sản tươi mang về, hoặc ngồi ở một quán nước ven đường nghe người dân kể chuyện nghề biển, trước khi lên đường trở về thành phố.

Đua ghe ngo và trò chơi dân gian trên biển

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội của lễ Nghinh Ông ở Cần Giờ luôn sôi động với nhiều trò chơi dân gian mang đậm hơi thở của biển cả. Nổi bật nhất là đua ghe ngo, môn thi đấu truyền thống của ngư dân, trong đó các đội ghe đến từ nhiều địa phương cùng tranh tài trên mặt nước trước sự cổ vũ cuồng nhiệt của người xem hai bên bờ. Tiếng trống thúc giục, tiếng hò reo và những mái chèo khua nước đều tăm tắp tạo nên một khung cảnh đầy sức sống, thể hiện tinh thần đoàn kết và sức mạnh tập thể của người đi biển. Ngoài đua ghe ngo, lễ hội còn có thi kéo co, thả diều, bắt vịt trên biển, thả chài và nhiều trò chơi dân gian khác, trong đó người dân và du khách đều có thể tham gia hoặc đứng xem, cổ vũ. Múa lân và múa rồng cũng là những tiết mục không thể thiếu, xuất hiện trong đoàn rước và trong các buổi biểu diễn ở công viên thị trấn. Các em nhỏ đặc biệt thích thú với múa lân, với tiếng trống rộn ràng và những chú lân đủ màu sắc nhảy múa giữa đám đông. Những trò chơi này không chỉ để vui, mà còn là cách để thế hệ trẻ được chạm vào văn hóa của quê hương mình, học cách chèo ghe, kéo lưới, hiểu về biển và về nghề của cha ông. Với du khách, phần hội là cơ hội tốt nhất để hòa mình vào đời sống của làng chài, không chỉ đứng ngoài xem lễ mà thực sự trở thành một phần của ngày hội, cùng cười, cùng hò reo và cùng cảm nhận niềm vui của một cộng đồng gắn bó với biển cả.

Ý nghĩa của lễ hội với đời sống ngư dân

Với ngư dân Cần Giờ, lễ Nghinh Ông trước hết là dịp để cầu cho biển yên sóng lặng, mưa thuận gió hòa, mùa đánh bắt bội thu và mọi người trong gia đình được bình an. Nghề biển vốn đầy rủi ro, mỗi chuyến ra khơi đều là một lần đối mặt với sóng gió, vì vậy niềm tin vào sự che chở của Cá Ông giúp người đi biển vững tâm hơn, và giúp người ở nhà yên lòng hơn khi chờ đợi người thân trở về. Nhưng ý nghĩa của lễ hội còn sâu xa hơn một lời cầu xin. Đây là dịp để cả cộng đồng cùng nhau tưởng nhớ công ơn của những bậc tiền nhân đã khai phá vùng đất, dựng nghề và giữ nghề qua bao thế hệ, từ những người đầu tiên lập lăng thờ Ông cho tới những ngư dân đã ngã xuống trên biển. Lễ hội cũng là lúc các gia đình sum họp, người đi làm ăn xa trở về quê, bà con họ hàng gặp gỡ nhau sau một năm bận rộn, cùng nhau chuẩn bị lễ vật, cùng nhau ra biển rước Ông. Người dân địa phương vẫn ví lễ Nghinh Ông như Tết biển, ngày Tết của riêng cộng đồng làng chài, có khi còn được mong chờ hơn cả Tết Nguyên đán, bởi đó là ngày vui chung của cả vùng, không của riêng nhà nào. Ngoài ra, lễ hội còn nhắc nhở mọi người về trách nhiệm giữ gìn biển cả, giữ gìn nguồn lợi thủy hải sản và giữ gìn môi trường rừng ngập mặn, bởi biển cho con người kế sinh nhai thì con người cũng phải biết trân trọng và bảo vệ biển. Lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, khi người dân cùng nhau lo việc chung, cùng nhau đóng góp công sức và tiền của cho ngày hội, cùng nhau giữ gìn những nghi thức mà cha ông đã truyền lại. Với thế hệ trẻ, lễ hội là một bài học sống động về cội nguồn, về nghề truyền thống và về tình làng nghĩa xóm, những giá trị mà không sách vở nào dạy được đầy đủ bằng một lần trực tiếp dự hội.

Lễ hội trùng Tết Trung thu và niềm vui của trẻ em

Một nét đặc biệt khiến lễ Nghinh Ông ở Cần Giờ khác với nhiều lễ hội khác là thời gian tổ chức trùng với Tết Trung thu. Vào rằm tháng 8 âm lịch, khi trăng tròn và sáng nhất trong năm, cả thị trấn Cần Thạnh vừa có lễ hội của ngư dân, vừa có Tết của thiếu nhi. Chương trình đêm hội trăng rằm được tổ chức ngay trong khuôn khổ lễ hội, với rước đèn, phá cỗ, văn nghệ và các trò chơi dành cho trẻ em. Các em nhỏ trong vùng được xem múa lân, xem hát bội, được theo cha mẹ ra biển xem đoàn ghe rước Ông, và được nghe kể chuyện về Cá Ông, về biển cả và về quê hương mình. Chính sự kết hợp này đã khiến lễ hội trở nên gần gũi với mọi lứa tuổi, từ người già tới trẻ nhỏ, và khiến ngày hội mang một không khí gia đình ấm áp. Với nhiều gia đình ở thành phố, việc đưa con về Cần Giờ dự lễ hội đúng dịp Trung thu cũng là một cách để con trẻ được trải nghiệm một cái Tết truyền thống đúng nghĩa, giữa không gian làng chài và dưới ánh trăng rằm trên biển, thay vì chỉ xem đèn lồng trong các trung tâm thương mại. Khi viết về lễ hội này, không thể không nhắc tới tiếng cười của trẻ em, bởi đó chính là một phần làm nên sức sống lâu bền của lễ hội qua bao thế hệ.

Đi lễ vào thời gian nào là hợp lý

Nếu muốn xem trọn lễ hội, du khách nên đến Cần Giờ từ ngày 15 tháng 8 âm lịch, để kịp dự lễ khai hội, xem chương trình đêm hội trăng rằm và cảm nhận không khí chuẩn bị của cả thị trấn. Buổi sáng ngày 16 là thời điểm quan trọng nhất, khi lễ rước Ông ra biển diễn ra, vì vậy du khách nên có mặt ở khu vực Lăng Ông Thủy Tướng và bến đò từ sớm, tốt nhất là trước 8 giờ sáng, để chọn được vị trí xem thuận lợi. Buổi tối ngày 16 là lúc xem hát bội và các chương trình văn nghệ, còn khoảng nửa đêm là lễ Chánh tế trong lăng, dành cho những ai muốn cảm nhận phần trang nghiêm nhất của lễ hội. Ngày 17, lễ hội bước vào phần lễ tạ và bế mạc, không khí thưa dần, thích hợp cho những ai muốn dạo chơi và mua sắm trước khi về. Vì lễ hội tính theo âm lịch, ngày dương lịch sẽ thay đổi theo từng năm, thường rơi vào tháng 9 hoặc tháng 10 dương lịch, nên du khách cần tra cứu lịch âm của năm đó trước khi lên kế hoạch. Vào những ngày lễ hội, lượng người đổ về Cần Giờ rất đông, các tuyến đường và bến phà có thể ùn tắc, vì vậy nên đi sớm, sắp xếp thời gian dư dả và chuẩn bị tinh thần cho việc chờ đợi. Những ai không sắp xếp được đúng ba ngày lễ hội vẫn có thể ghé Lăng Ông Thủy Tướng vào bất cứ thời điểm nào trong năm để thắp hương và tìm hiểu về tín ngưỡng thờ Cá Ông, bởi lăng mở cửa đón khách quanh năm, chỉ là không khí sẽ trầm lắng hơn nhiều so với những ngày hội.

Đường đi từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh tới Cần Thạnh

Từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, du khách đi về phía Nam theo đường Huỳnh Tấn Phát, quận 7, để tới phà Bình Khánh. Sau khi qua phà, du khách đi tiếp khoảng 40 cây số trên đường Rừng Sác, con đường xuyên qua rừng ngập mặn, hai bên là rừng đước xanh mướt, để vào tới thị trấn Cần Thạnh. Tổng quãng đường từ trung tâm thành phố tới Cần Thạnh khoảng 50 cây số, thời gian di chuyển bằng xe máy hoặc ô tô thường từ một giờ rưỡi đến hai giờ rưỡi, tùy vào tình hình giao thông và thời gian chờ phà. Đi bằng xe máy là cách được nhiều người lựa chọn vì chủ động về giờ giấc, có thể dừng lại chụp ảnh dọc đường Rừng Sác, nhưng cần lưu ý đổ đầy xăng trước khi qua phà, bởi đoạn đường sau phà khá dài và các trạm xăng cách nhau rất xa, đồng thời cần giữ tốc độ an toàn vì đường có nhiều xe tải. Du khách đi xe buýt có thể bắt tuyến số 20 từ khu vực Bến Thành đi tới phà Bình Khánh, sau khi qua phà thì chuyển sang tuyến số 90 chạy dọc đường Rừng Sác tới Cần Thạnh, với tổng thời gian khoảng hai giờ rưỡi đến ba giờ rưỡi. Vì lịch trình xe buýt có thể thay đổi theo từng thời điểm, du khách nên kiểm tra lại giờ chạy trước khi đi, và nên xuất phát sớm để kịp dự lễ buổi sáng. Vào những ngày lễ hội, lượng xe qua phà và trên đường Rừng Sác tăng mạnh, vì vậy những ai đi theo nhóm đông có thể cân nhắc thuê xe đi chung để chủ động hơn. Nếu muốn xem trọn lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ trong cả ba ngày, du khách nên đặt chỗ nghỉ ở thị trấn Cần Thạnh hoặc khu vực gần biển 30 tháng 4 từ trước, bởi các nhà nghỉ ở đây thường kín phòng trong dịp lễ hội, và việc tìm chỗ nghỉ vào phút chót sẽ rất khó khăn.

Những lưu ý khi tham dự lễ hội

Khi vào Lăng Ông Thủy Tướng và đình Cần Thạnh để dâng hương, du khách nên ăn mặc lịch sự, kín đáo, giữ thái độ trang nghiêm, không nói lớn tiếng và không chen lấn khi đông người. Lúc đoàn rước đi qua, du khách nên đứng gọn vào hai bên đường, nhường lối cho đoàn rước và cho ban tế lễ, không chạy theo sát đoàn gây mất trật tự. Việc chụp ảnh và quay phim trong lễ hội nhìn chung được chào đón, nhưng khi chụp cận cảnh người đang làm lễ hay chụp bên trong khu vực thờ tự, du khách nên hỏi ý kiến trước và tránh dùng đèn chớp làm ảnh hưởng tới buổi lễ. Biển Cần Giờ vào tháng 8 âm lịch thường nắng gắt vào ban ngày và có thể có mưa rào bất chợt, vì vậy du khách nên mang theo mũ, áo chống nắng, nước uống và một chiếc áo mưa nhẹ. Vì phải đi bộ nhiều giữa lăng, bến đò và công viên thị trấn, một đôi giày thoải mái sẽ hữu ích hơn giày cao gót hay dép trơn. Du khách cũng nên giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác xuống biển và trên bãi cát, không hái cây hay làm hỏng rừng ngập mặn ven đường, bởi chính thiên nhiên ấy là một phần làm nên giá trị của Cần Giờ. Về tiền bạc và đồ đạc cá nhân, những ngày lễ hội đông người nên du khách cần giữ cẩn thận, tránh mang theo quá nhiều tiền mặt và đồ quý giá không cần thiết. Cuối cùng, du khách nên tôn trọng các nghi thức và phong tục của địa phương, không tự ý chạm vào lễ vật hay đồ thờ, và nếu chưa hiểu một nghi thức nào thì có thể hỏi người dân xung quanh, bởi người dân Cần Giờ vốn hiếu khách và sẵn lòng giải thích cho khách phương xa về lễ hội của quê hương mình.

Ăn gì và chơi gì quanh Cần Giờ trong dịp lễ hội

Đi lễ hội ở Cần Giờ mà không thưởng thức hải sản tươi thì thật thiếu sót. Chợ hải sản Hàng Dương, gần bãi biển 30 tháng 4, là nơi du khách có thể mua cua, ghẹ, tôm, ốc và nhiều loại cá tươi vừa được đánh bắt lên, rồi nhờ chế biến ngay tại chỗ để ăn nóng. Ngoài chợ Hàng Dương, các quán ăn ven biển ở thị trấn Cần Thạnh cũng có nhiều món đặc trưng của vùng biển như lẩu cá, gỏi cá, tôm nướng và các món ốc luộc, ốc xào. Về điểm tham quan, khu du lịch sinh thái Vàm Sát là lựa chọn hàng đầu cho những ai yêu thiên nhiên, với hành trình đi xuồng len lỏi qua rừng đước, thăm Đầm Dơi, xem chim cò làm tổ và leo tháp ngắm toàn cảnh rừng ngập mặn. Khu vực Căn cứ Rừng Sác là di tích lịch sử quốc gia, nơi du khách có thể tìm hiểu về một thời chiến đấu gian khổ của bộ đội đặc công trên vùng sông nước này. Đảo Thạnh An, một hòn đảo nhỏ yên bình cách đất liền một chuyến đò ngắn, là nơi thích hợp để dạo bộ, ngắm hoàng hôn và thưởng thức hải sản trong không gian tĩnh lặng. Đảo Khỉ và khu vực cầu Nam Hải cũng là những điểm dừng chân thú vị trên hành trình khám phá Cần Giờ. Với những ai thích không gian mở, bãi biển 30 tháng 4 ở Cần Thạnh là nơi ngắm biển, dạo cát và chụp ảnh, đặc biệt đẹp vào buổi chiều khi nắng vàng trải dài trên mặt nước phù sa. Kết hợp lễ hội với những điểm đến này, chuyến đi Cần Giờ sẽ không chỉ là một lần đi lễ, mà còn là một hành trình khám phá trọn vẹn về thiên nhiên, lịch sử và ẩm thực của vùng biển duy nhất thuộc Thành phố Hồ Chí Minh.

Gợi ý lịch trình hai ngày xem lễ hội

Với du khách chỉ có hai ngày cuối tuần, lịch trình sau đây có thể giúp xem được những phần hay nhất của lễ hội mà vẫn kịp tham quan Cần Giờ. Ngày thứ nhất, du khách xuất phát từ trung tâm thành phố vào buổi sáng, qua phà Bình Khánh và dọc đường Rừng Sác tới thị trấn Cần Thạnh vào khoảng giữa trưa, ăn trưa với hải sản ở khu vực chợ Hàng Dương, buổi chiều ghé thăm Lăng Ông Thủy Tướng và đình Cần Thạnh để tìm hiểu trước về nơi thờ Cá Ông, sau đó dạo biển 30 tháng 4 và dự chương trình đêm hội trăng rằm ở công viên thị trấn. Ngày thứ hai, du khách dậy sớm, có mặt ở khu vực lăng và bến đò trước 8 giờ sáng để xem lễ rước Ông ra biển, buổi trưa ăn hải sản và nghỉ ngơi, buổi chiều ghé Vàm Sát hoặc Căn cứ Rừng Sác, buổi tối trở lại xem hát bội và văn nghệ, rồi sáng hôm sau thong thả về lại thành phố sau khi dự lễ tạ. Với những ai có trọn ba ngày, có thể dành thêm một ngày để ra đảo Thạnh An, đi xuồng khám phá rừng ngập mặn và mua hải sản mang về làm quà. Lịch trình xem lễ hội Nghinh Ông Cần Giờ trong hai ngày như trên chỉ là gợi ý, du khách hoàn toàn có thể điều chỉnh theo sức khỏe, sở thích và thời gian của mình, miễn là giữ được hai mốc quan trọng nhất là sáng ngày 16 để xem rước Ông và tối ngày 16 để xem hát bội. Dù đi theo lịch trình nào, điều quan trọng nhất vẫn là đến với tâm thế của một người khách biết trân trọng văn hóa địa phương, để chuyến đi không chỉ là một lần xem hội, mà còn là một kỷ niệm đẹp về vùng biển Cần Giờ.

Câu hỏi thường gặp

Lễ hội diễn ra khi nào? Lễ hội tổ chức hằng năm trong ba ngày, từ ngày 15 đến ngày 17 tháng 8 âm lịch, trùng với dịp Tết Trung thu.

Nghi lễ chính của lễ hội là gì? Ngày 16 tháng 8 âm lịch là ngày chính, nghi thức trọng tâm là lễ Nghinh Ông trên biển, rước Ông ra biển, buổi tối có lễ Chánh tế và hát bội.

Cá Ông là ai trong lòng ngư dân? Cá Ông, tức cá voi, là vị thần mà theo quan niệm dân gian vẫn bảo hộ cho người đi biển được bình an và đánh bắt thuận lợi.

Lễ hội được công nhận di sản khi nào? Năm 2013, lễ hội đã được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Đi từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh tới Cần Thạnh bằng đường nào? Du khách đi về phía Nam theo đường Huỳnh Tấn Phát, quận 7, tới phà Bình Khánh, qua phà đi tiếp khoảng 40 cây số trên đường Rừng Sác tới thị trấn Cần Thạnh, tổng quãng đường khoảng 50 cây số.

Ăn gì và chơi gì quanh Cần Giờ trong dịp lễ hội? Chợ hải sản Hàng Dương gần bãi biển 30 tháng 4 là nơi thưởng thức cua, ghẹ, tôm, ốc tươi, du khách còn có thể ghé khu du lịch sinh thái Vàm Sát, Căn cứ Rừng Sác hoặc đảo Thạnh An.

Xem thêm các lễ hội và điểm du lịch Việt Nam tại trang Du lịch – Lễ hội của web Phật Pháp Online: truyenthuaphatphap.online/dulich-lehoi

Xem thêm: xin xăm Quan Âm cầu bình an — https://truyenthuaphatphap.online/?xem=xinxam

Bài viết này theo quan niệm dân gian — chỉ mang tính tham khảo. Nam Mô A Di Đà Phật.