🗺️ Khám phá lễ hội Ka-tê của người Chăm ở tháp Chăm

Lễ hội Ka-tê của người Chăm là lễ hội lớn nhất trong năm của người Chăm theo đạo Bàlamôn, được xem như Tết cổ truyền của cộng đồng này. Hằng năm, cứ đến mùng 1 tháng 7 lịch Chăm, tức khoảng cuối tháng 9 đến cuối tháng 10 dương lịch, đồng bào Chăm ở vùng đất Khánh Hòa (vùng Ninh Thuận cũ) và Lâm Đồng (vùng Bình Thuận cũ) lại trở về các đền tháp cổ để tưởng nhớ các vị thần linh và tổ tiên, tạ ơn những đấng đã che chở cho làng xóm, đồng thời cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống ấm no. Chính lễ diễn ra tại những ngọn tháp nổi tiếng như tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar và tháp Pô Sah Inư, với nghi thức rước y trang trang nghiêm mở đầu cho chuỗi nghi lễ kéo dài nhiều ngày, từ đền tháp lan về làng xóm, dòng tộc rồi đến từng gia đình. Với giá trị văn hóa và tín ngưỡng sâu đậm, lễ hội Ka-tê của người Chăm ở Ninh Thuận đã được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2017, còn lễ hội Ka-tê ở Bình Thuận được công nhận vào tháng 4 năm 2022.

Tóm tắt nhanh cho thí chủ bận rộn: Ka-tê là Tết cổ truyền của người Chăm theo đạo Bàlamôn, chính lễ vào mùng 1 tháng 7 lịch Chăm, thường rơi vào cuối tháng 9 đến cuối tháng 10 dương lịch. Năm 2026, chính lễ rơi vào ngày 10 tháng 10, với chuỗi hoạt động từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 10 ở Khánh Hòa và từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 10 ở Lâm Đồng. Bốn điểm hành lễ chính là tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar và tháp Pô Sah Inư. Nghi lễ trung tâm gồm rước y trang, mở cửa tháp, tắm tượng thần, mặc y phục và đại lễ, tiếp nối bằng phần hội với múa Chăm, kèn Saranai, trò chơi dân gian và nghề thủ công truyền thống. Thí chủ dự lễ lần đầu nên đến từ sáng sớm, mặc trang phục lịch sự, đứng đúng khu vực quy định và hỏi trước khi chụp ảnh gần nơi hành lễ.

Nguồn gốc và ý nghĩa lễ hội Ka-tê

Ka-tê bắt nguồn từ tín ngưỡng thờ thần linh và tổ tiên đã gắn bó với người Chăm qua nhiều thế kỷ. Trong đời sống của người Chăm theo đạo Bàlamôn, thần linh không ở xa xôi mà hiện diện trong từng ngọn tháp, từng bệ thờ, từng dòng sông và cánh đồng. Các vị vua có công dựng nước và giữ nước như Pô Klong Garai, Pô Rômê được suy tôn thành thần, nữ thần Pô Sah Inư và Mẹ xứ sở Pô Inư Nưgar được thờ phụng như đấng che chở cho xứ sở. Mỗi mùa Ka-tê về, con cháu lại trở về tháp để thắp hương, dâng lễ vật và thưa với thần linh, tổ tiên rằng một năm đã qua, mùa màng đã gặt, làng xóm vẫn bình an. Theo quan niệm dân gian, đây là lúc con người hướng về cội nguồn, bày tỏ lòng biết ơn với những đấng đã khai phá đất đai, truyền nghề và giữ gìn nếp sống cho con cháu.

Ý nghĩa lớn nhất của Ka-tê nằm ở lời cầu mong mưa thuận gió hòa và mùa màng tốt tươi. Người Chăm sống gắn với ruộng đồng, nương rẫy và biển cả, nên một năm mưa thuận gió hòa có nghĩa là cả làng được no ấm. Trong đại lễ, thầy cúng dâng lời khấn bằng tiếng Chăm cổ, cầu cho thần linh chứng giám lòng thành, ban mưa đúng mùa, cho lúa trĩu hạt, cho biển lặng sóng êm, cho người người khỏe mạnh. Bên cạnh lời cầu mùa màng, Ka-tê còn là dịp cầu bình an cho từng gia đình: con cháu khỏe mạnh, người già sống lâu, người đi xa trở về bình an. Vì vậy, với người Chăm theo đạo Bàlamôn, Ka-tê không chỉ là một ngày lễ mà là một mốc thiêng trong năm, đánh dấu sự giao hòa giữa trời, đất và con người.

Ka-tê còn là sợi dây gắn kết cộng đồng. Từ đền tháp, lễ hội lan về từng làng, từng dòng tộc rồi đến từng gia đình, tạo thành một dòng chảy lễ hội xuyên suốt nhiều ngày. Người đi làm ăn xa trở về quê, họ hàng sum họp, người trẻ được nghe người già kể chuyện về các vị vua, vị thần và về nguồn cội của làng mình. Trong những ngày ấy, nghề truyền thống cũng được dịp khoe sắc: người thợ gốm nặn đất, người thợ dệt se sợi, nghệ nhân thổi kèn Saranai và đánh trống Paranưng truyền nghề cho lớp trẻ. Chính nhờ sự gắn kết này mà Ka-tê được Nhà nước ghi nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, và tỉnh Khánh Hòa đã phê duyệt đề án bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội giai đoạn 2025–2030, để di sản không chỉ được giữ gìn trong nghi lễ mà còn sống trong đời sống hằng ngày của cộng đồng.

Ka-tê 2026 diễn ra khi nào, ở đâu

Lễ hội Ka-tê năm 2026 đã diễn ra với chính lễ vào ngày 10 tháng 10 năm 2026, tức mùng 1 tháng 7 lịch Chăm. Tại Khánh Hòa, vùng đất Ninh Thuận cũ, chuỗi hoạt động kéo dài từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 10, trong đó sáng ngày 10 tháng 10 là thời khắc chính lễ đồng loạt tại ba điểm: tháp Pô Klong Garai ở phường Đô Vinh, tháp Pô Rômê và đền Pô Inư Nưgar ở khu vực Phước Hữu. Ngày 11 tháng 10, lễ hội tiếp tục trong các làng Chăm, dòng tộc và gia đình. Tại Lâm Đồng, vùng đất Bình Thuận cũ, lễ hội diễn ra từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 10 tại di tích tháp Pô Sah Inư ở phường Phú Thủy và Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm ở xã Bắc Bình, với chủ đề 'Lễ hội Katê - Bảo tồn và lan tỏa giá trị di sản văn hóa Chăm'. Cả hai nơi đều thu hút hàng nghìn đồng bào và du khách về dự lễ, trong không khí vừa trang nghiêm vừa rộn ràng.

Diễn biến của mùa lễ năm 2026 cho thấy rõ trình tự truyền thống của Ka-tê. Chiều ngày 9 tháng 10, y trang của Mẹ xứ sở Pô Inư Nưgar được rước từ nơi người Raglai ở xã Phước Hà cất giữ về đền trong ở thôn Hữu Đức, xã Phước Hữu, rồi sáng ngày 10 tháng 10 tiếp tục rước ra đền ngoài và lên các tháp. Cùng buổi sáng ấy, y trang vua Pô Klong Garai được rước từ thôn Phước Đồng, xã Phước Hậu, lên tháp Pô Klong Garai, còn y trang vua Pô Rômê được rước từ thôn Hậu Sanh lên tháp Pô Rômê. Tại mỗi điểm, các chức sắc thực hiện lễ mở cửa tháp, tắm tượng thần, mặc y phục cho tượng rồi cử hành đại lễ. Tại tháp Pô Sah Inư, sau lễ khai mạc sáng ngày 10 tháng 10 là nghi lễ nghinh rước y trang nữ thần Pô Sah Inư lên tháp chính, còn ngày 9 tháng 10 đã có các nghi thức dâng hương, cúng cầu an, múa mừng và thỉnh mời thần linh. Hai ngày 11 và 12 tháng 10, không khí lễ hội chuyển về Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm ở Bắc Bình với nghi lễ cúng mừng Ka-tê tại gian thờ thần Shiva, hội thi viết chữ Chăm truyền thống, trò chơi dân gian và trình diễn nghề thủ công.

Vì sao ngày Ka-tê thay đổi theo từng năm? Bởi lễ hội tính theo lịch Chăm, dựa vào tuần trăng, nên mùng 1 tháng 7 lịch Chăm có năm rơi vào cuối tháng 9, có năm rơi vào cuối tháng 10 dương lịch, và năm nhuận còn làm ngày lễ thay đổi thêm. Chẳng hạn chính lễ các năm gần đây lần lượt là ngày 14 tháng 10 năm 2023, ngày 2 tháng 10 năm 2024, ngày 21 tháng 10 năm 2025 và ngày 10 tháng 10 năm 2026. Vì vậy, thí chủ có ý định dự lễ vào năm sau tuyệt đối không nên lấy ngày của năm cũ làm chuẩn, mà cần theo dõi thông báo chính thức của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch địa phương hoặc của Hội đồng Chức sắc Chăm Bàlamôn trước chuyến đi khoảng một tháng. Việc nắm đúng ngày giúp thí chủ không bỏ lỡ lễ rước y trang buổi sáng, vốn là nghi thức được nhiều người mong chờ nhất trong cả mùa lễ.

Các tháp Chăm tổ chức Ka-tê

Tháp Pô Klong Garai là trung tâm tôn nghiêm nhất của mùa Ka-tê. Quần thể tháp được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia đặc biệt, tọa lạc trên đồi cao ở phường Đô Vinh, cách trung tâm Phan Rang – Tháp Chàm khoảng 7 km. Nơi đây thờ vua Pô Klong Garai, vị vua trị vì từ năm 1151 đến năm 1205, được người Chăm suy tôn là Thần Thủy lợi vì công lao xây dựng hệ thống thủy lợi và phát triển sản xuất. Ngọn tháp chính cao vút giữa đồi cát và cây xanh, gạch nung đỏ sẫm màu thời gian, là hình ảnh quen thuộc nhất mỗi mùa Ka-tê về. Sáng chính lễ, hàng nghìn người trong trang phục truyền thống tập trung dưới chân tháp, chờ đoàn rước y trang từ thôn Phước Đồng tiến lên, trong tiếng trống Paranưng và tiếng kèn Saranai vang vọng khắp sườn đồi.

Tháp Pô Rômê và đền Pô Inư Nưgar là hai điểm hành lễ còn lại trong bộ ba thiêng của vùng đất Ninh Thuận cũ, cùng làm lễ vào sáng chính lễ với tháp Pô Klong Garai. Tháp Pô Rômê thờ vua Pô Rômê, còn đền Pô Inư Nưgar thờ Mẹ xứ sở Pô Inư Nưgar, vị nữ thần được xem là Mẹ của xứ sở. Điều đặc biệt là y trang của Mẹ xứ sở không do người Chăm cất giữ mà do đồng bào Raglai ở xã Phước Hà gìn giữ qua nhiều đời, và mỗi mùa Ka-tê, y trang lại được rước từ tay người Raglai về đền Chăm trong một đoàn rước trang trọng. Chi tiết ấy cho thấy Ka-tê không chỉ là lễ hội của riêng người Chăm mà còn là minh chứng cho sự gắn bó lâu đời giữa các cộng đồng anh em cùng sống trên một vùng đất.

Tháp Pô Sah Inư ở Lâm Đồng là điểm tổ chức Ka-tê lớn nhất của vùng đất Bình Thuận cũ. Quần thể tháp nằm trên đồi Bà Nài, phường Phú Thủy, nhìn ra biển Phan Thiết, là nơi thờ nữ thần Pô Sah Inư. Lễ hội Ka-tê tại đây được phục dựng từ năm 2005 và tổ chức thường niên, trở thành ngày hội chung của hơn 43.000 người Chăm đang sinh sống trong tỉnh. Dịp Ka-tê năm 2024, nơi đây còn là nơi lần đầu tiên công bố và triển lãm bảo vật quốc gia Linga vàng, cổ vật có niên đại từ thế kỷ 8 đến thế kỷ 9, cao 6,6 cm, nặng hơn 78 gam, với tỷ lệ hơn 90 phần trăm là vàng ròng, được phát hiện tại tháp Pô Dam. Mùa lễ năm 2026, tháp Pô Sah Inư còn tổ chức triển lãm chuyên đề về bảo vật quốc gia, dấu ấn khảo cổ và di sản văn hóa Chăm từ ngày 8 đến ngày 15 tháng 10, để du khách vừa dự lễ vừa hiểu thêm về lịch sử của vùng đất.

Ngoài các điểm chính lễ kể trên, thí chủ cũng nên biết đến tháp Pô Nagar ở Nha Trang, quần thể tháp cổ bên dòng sông Cái thờ nữ thần Pô Nagar, vị nữ thần được cả người Chăm và cộng đồng địa phương tôn kính. Lễ hội lớn nhất của tháp Pô Nagar là lễ hội Tháp Bà, diễn ra vào tháng 3 âm lịch hằng năm, chứ không phải Ka-tê, nhưng du khách đi miền Trung vào mùa thu vẫn có thể kết hợp thăm tháp để hiểu thêm về tín ngưỡng thờ Mẫu của người Chăm. Một lưu ý quan trọng khi tra cứu đường đi và thông báo lễ: từ năm 2025, sau khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, vùng Ninh Thuận cũ nay thuộc tỉnh Khánh Hòa, còn vùng Bình Thuận cũ nay thuộc tỉnh Lâm Đồng. Thí chủ tìm thông báo lễ hội hay đặt xe, đặt phòng nên dùng tên tỉnh mới để tránh nhầm lẫn.

Nghi lễ rước y trang và lễ vật

Nghi lễ trung tâm của Ka-tê là lễ rước y trang, và trình tự nghi lễ tại các tháp về cơ bản giống nhau: rước y trang lên tháp, mở cửa tháp, tắm tượng thần và bệ thờ Linga – Yoni, mặc y phục cho tượng, rồi cử hành đại lễ. Y trang của các vị thần được cất giữ cẩn thận suốt năm và chỉ đưa ra trong dịp lễ trọng, nên khoảnh khắc đoàn rước xuất hiện luôn là lúc không khí trang nghiêm đạt đến cao trào. Đoàn rước gồm các chức sắc tôn giáo, đội cờ, kiệu, lọng, đội múa và đội nhạc lễ dân gian, di chuyển trong tiếng trống Paranưng, tiếng kèn Saranai và tiếng mã la. Tại tháp Pô Sah Inư, đoàn nghinh rước kiệu và y trang nữ thần do người Chăm ở xã Hàm Thuận đảm trách, với các chức sắc, đội múa, đội nhạc lễ cùng đông đảo người dân đi theo sau. Người dự lễ đứng hai bên đường, chắp tay thành kính, nhiều người mang theo lễ vật để dâng lên thần linh.

Lễ vật dâng cúng trong Ka-tê là những nông sản của mùa vụ, trái cây, trầu cau, rượu truyền thống và các món ăn do cộng đồng chuẩn bị, thể hiện lòng biết ơn với đất đai đã cho mùa màng. Tại Lâm Đồng năm 2026, ban tổ chức còn tổ chức thi trang trí lễ vật trên Thônla và Cổ bồng dâng tế nữ thần Pô Sah Inư, để việc bày lễ vật cũng trở thành một phần trình diễn văn hóa. Trước chính lễ một buổi, cộng đồng đã tề tựu về tháp để dọn dẹp, dựng lều, chuẩn bị lễ vật; tối hôm trước chính lễ còn có nghi thức múa mừng và thỉnh mời thần linh, như năm 2025 tại tháp Pô Sah Inư diễn ra từ 22 giờ đến 23 giờ đêm 20 tháng 10. Trong số các nghi thức, lễ cúng Tống Ôn mang ý nghĩa tiễn đưa những điều không lành của năm cũ, để đón một năm mới bình an. Tất cả những nghi lễ ấy đều do Hội đồng Chức sắc Chăm Bàlamôn và Ban Phong tục điều hành, với sự tham gia của các sư cả và chức sắc cao niên trong cộng đồng.

Âm nhạc giữ vai trò dẫn dắt toàn bộ phần lễ. Tiếng trống Paranưng trầm hùng, tiếng kèn Saranai réo rắt và tiếng mã la ngân vang không chỉ tạo không khí mà còn được xem là lời mời thần linh về chứng giám. Thầy cúng đọc lời khấn bằng tiếng Chăm cổ, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, làng xóm bình an và con cháu khỏe mạnh. Theo quan niệm dân gian, lời khấn chân thành trong ngày lễ sẽ được thần linh chứng giám, mang lại điều lành cho cả năm sau. Thí chủ khi dự lễ nên đứng ở vị trí quan sát do ban tổ chức sắp xếp, giữ im lặng trong lúc thầy cúng hành lễ và không chen lấn vào đoàn rước. Nếu muốn chụp ảnh, thí chủ nên hỏi ý kiến người hướng dẫn hoặc quan sát xem khu vực nào được phép ghi hình, bởi khu vực bàn thờ và bên trong tháp thường là nơi hạn chế ghi hình nhất.

Phần hội: múa, hát và trò chơi

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội tưng bừng với múa Chăm và hát dân ca. Điệu múa Chăm nổi tiếng với động tác tay mềm mại, uyển chuyển, mô phỏng hình ảnh chim công xòe đuôi, sóng nước lăn tăn và dáng điệu của các nữ thần trong điêu khắc cổ. Các vũ công mặc trang phục truyền thống rực rỡ, đội khăn và đeo trang sức, múa theo nhịp trống Gi-năng, trống Paranưng và tiếng kèn Saranai vang vọng. Múa quạt là tiết mục được nhiều du khách chờ đợi, khi những chiếc quạt mở ra khép lại nhịp nhàng theo điệu nhạc, tạo nên hình ảnh vừa duyên dáng vừa trang trọng. Thí chủ ngồi xem sẽ thấy cả một câu chuyện văn hóa được kể bằng cơ thể và âm nhạc, không cần lời giải thích dài dòng, và sẽ hiểu vì sao múa Chăm được xem là hồn cốt của nghệ thuật trình diễn Chăm.

Hát dân ca Chăm là phần không thể thiếu trong ngày hội. Những làn điệu cổ được cất lên bởi các nghệ nhân cao tuổi, kể về tình yêu quê hương, về biển cả, về ruộng đồng và về những vị anh hùng trong truyền thuyết. Nhiều bài hát đã được lưu truyền qua hàng trăm năm bằng trí nhớ và tình yêu nghề, từ thế hệ này sang thế hệ khác, và ngày nay các nghệ nhân trẻ cũng tham gia biểu diễn, mang hơi thở mới vào những làn điệu cũ mà vẫn giữ được hồn cốt truyền thống. Mùa lễ năm 2026 còn có hội thi thổi kèn Saranai, để các nghệ nhân so tài trong nhạc cụ được xem là linh hồn của âm nhạc Chăm, cùng hội thi viết chữ Chăm truyền thống tại Trung tâm Trưng bày Văn hóa Chăm ở Bắc Bình, góp phần gìn giữ chữ viết cổ của dân tộc.

Phần hội còn có nhiều trò chơi dân gian và hoạt động giao lưu khiến không khí lễ hội thêm rộn ràng. Các trò chơi quen thuộc gồm thi giã gạo, bịt mắt đập niêu, múa trống và nhiều trò chơi vận động khác, thu hút cả người lớn và trẻ nhỏ cùng tham gia. Bên cạnh sân chơi là khu trình diễn nghề thủ công: nghệ nhân làng gốm Bàu Trúc nặn đất sét thành hình ngay trước mắt du khách, thợ dệt thổ cẩm se sợi và dệt vải trên khung cửi, thợ làm bánh gừng truyền thống gói bánh thơm nức cả một góc lễ hội. Riêng năm 2026, lần đầu tiên Lễ hội gốm Bàu Trúc được tổ chức trong khuôn khổ mùa Ka-tê, từ ngày 10 đến ngày 12 tháng 10, khẳng định vị trí của nghề gốm trong đời sống văn hóa Chăm. Thí chủ có thể nếm thử các món ăn Chăm, xem nghệ nhân làm nghề ngay tại chỗ và mua vài món đồ thủ công làm quà cho người thân, vừa có kỷ niệm vừa góp phần ủng hộ người thợ địa phương.

Bảng lịch Ka-tê các năm gần đây

Năm | Thời gian diễn ra | Điểm chính lễ

2023 | Chính lễ ngày 14/10/2023 | Tháp Pô Sah Inư và tháp Pô Klong Garai

2024 | Từ 1 đến 3/10/2024, chính lễ sáng 2/10 | Tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar; tháp Pô Sah Inư từ 1 đến 2/10

2025 | Từ 20 đến 21/10/2025, chính lễ 21/10 | Tháp Pô Sah Inư; tháp Pô Klong Garai và các đền tháp vùng Ninh Thuận cũ

2026 | Từ 9 đến 11/10/2026 ở Khánh Hòa, từ 9 đến 12/10/2026 ở Lâm Đồng, chính lễ 10/10 | Tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar, tháp Pô Sah Inư

Bảng trên chỉ ghi những năm đã diễn ra và có thông báo chính thức của địa phương, để thí chủ thấy rõ quy luật: chính lễ luôn là mùng 1 tháng 7 lịch Chăm, nhưng ngày dương lịch thay đổi từ cuối tháng 9 đến cuối tháng 10 theo từng năm. Lịch của năm tới chưa được công bố vào thời điểm bài viết này hoàn thành, thí chủ nên theo dõi thông báo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa và Lâm Đồng hoặc của Hội đồng Chức sắc Chăm Bàlamôn trước chuyến đi, thay vì dựa vào ngày của năm trước.

Kinh nghiệm dự lễ Ka-tê lần đầu

Thí chủ lần đầu dự lễ nên lên kế hoạch đi lại từ sớm. Hai cửa ngõ thuận tiện nhất là thành phố Phan Rang – Tháp Chàm ở Khánh Hòa để đến tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê và đền Pô Inư Nưgar, và thành phố Phan Thiết ở Lâm Đồng để đến tháp Pô Sah Inư. Tháp Pô Klong Garai cách trung tâm Phan Rang – Tháp Chàm khoảng 7 km, đường lên tháp nằm trên đồi nên thí chủ nên đi xe đến chân đồi rồi đi bộ lên theo lối bậc đá. Lễ chính thường bắt đầu từ sáng sớm, đường lên tháp có thể đông người, nên thí chủ hãy đến trước giờ lễ ít nhất một buổi để làm quen không gian, tìm vị trí quan sát tốt và chụp vài tấm ảnh toàn cảnh khi nắng còn dịu. Giày dép nên chọn loại dễ đi bộ, mang theo nước uống, mũ nón và kem chống nắng vì nắng miền Trung khá gắt, nhất là vào buổi trưa trên đồi tháp không có nhiều bóng mát.

Về trang phục, thí chủ nên mặc quần áo lịch sự, kín đáo, tránh trang phục quá ngắn khi vào khu vực thờ tự. Đây là phép lịch sự tối thiểu với nơi linh thiêng và với cộng đồng địa phương. Khi vào trong tháp hoặc đến gần bàn thờ, thí chủ nên đi nhẹ, nói khẽ, không chạm tay vào tượng thờ và lễ vật, không chen lấn vào đoàn rước và không đứng chắn tầm nhìn của người hành lễ. Nếu muốn chụp ảnh, thí chủ nên hỏi ý kiến người hướng dẫn hoặc quan sát xem khu vực nào được phép ghi hình; ảnh chụp trong lúc thầy cúng hành lễ nên tắt đèn flash và giữ yên lặng. Thí chủ cũng nên chuẩn bị một ít tiền mặt, vì nhiều gian hàng ẩm thực và đồ thủ công trong lễ hội chưa nhận thanh toán điện tử, và một chiếc túi nhỏ gọn sẽ tiện hơn ba lô lớn khi di chuyển trong đám đông.

Thí chủ đi cùng người lớn tuổi hoặc trẻ nhỏ nên chọn điểm lễ có không gian rộng và bóng mát, như khu vực tháp Pô Sah Inư hoặc tháp Pô Klong Garai vào buổi sáng, và tránh chen vào giữa đoàn rước. Thời điểm đẹp nhất để cảm nhận lễ hội là buổi sáng chính lễ, khi đoàn rước y trang tiến lên tháp, và buổi chiều cùng ngày, khi phần hội với múa hát và trò chơi diễn ra rộn ràng nhất. Nếu thí chủ muốn tìm hiểu sâu hơn, hãy trò chuyện với hướng dẫn viên địa phương hoặc các nghệ nhân tại gian hàng, họ thường rất sẵn lòng kể chuyện về lễ hội và văn hóa Chăm. Một câu hỏi chân thành đôi khi mở ra cả một câu chuyện dài đáng nhớ. Sau lễ, thí chủ có thể kết hợp thăm làng gốm Bàu Trúc, làng dệt thổ cẩm hoặc tắm biển, để chuyến đi vừa có chiều sâu văn hóa vừa có thời gian nghỉ ngơi.

Ý nghĩa của Ka-tê với người Chăm hôm nay

Ngày nay, Ka-tê không chỉ là lễ hội của riêng cộng đồng Chăm mà đã trở thành di sản chung được cả nước biết đến. Việc lễ hội được đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cùng đề án bảo tồn và phát huy giá trị lễ hội giai đoạn 2025–2030 của tỉnh Khánh Hòa, cho thấy quyết tâm giữ gìn di sản một cách bài bản, từ việc ghi chép nghi lễ, đào tạo chức sắc trẻ đến việc hỗ trợ các làng nghề gắn với lễ hội. Một tín hiệu đáng mừng là ngày càng nhiều người trẻ Chăm tham gia tổ chức lễ hội, vừa học nghi lễ từ các bậc cao niên, vừa mang những cách làm sáng tạo để giới thiệu di sản với du khách, như quay phim, chụp ảnh và kể chuyện văn hóa trên mạng xã hội. Nhờ đó, Ka-tê không chỉ được giữ gìn trong khuôn khổ nghi lễ mà còn lan tỏa đến thế hệ trẻ và đến công chúng rộng rãi hơn.

Với du khách, cách dự lễ đúng nhất là đến để hiểu, không chỉ để xem. Mỗi nghi thức trong Ka-tê đều mang một ý nghĩa riêng: lễ rước y trang là lòng biết ơn, lễ mở cửa tháp là sự mở lòng đón thần linh, lễ tắm tượng là sự thanh tẩy để bước vào năm mới, còn phần hội là niềm vui sum họp của cả cộng đồng. Khi hiểu được những ý nghĩa ấy, thí chủ sẽ thấy mỗi bước chân lên tháp, mỗi tiếng trống, mỗi điệu múa đều trở nên thiêng liêng hơn. Thí chủ cũng góp phần giữ gìn lễ hội bằng những việc nhỏ: giữ trật tự trong khu vực hành lễ, không xả rác trong khuôn viên tháp, mua đồ thủ công trực tiếp từ người thợ địa phương và kể lại câu chuyện Ka-tê cho người thân bằng sự trân trọng. Một lễ hội chỉ thật sự sống khi cộng đồng gìn giữ nó và du khách đến với nó bằng lòng thành kính.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Lễ hội Ka-tê diễn ra vào thời gian nào trong năm? Trả lời: Ka-tê diễn ra vào mùng 1 tháng 7 lịch Chăm hằng năm, thường rơi vào cuối tháng 9 đến cuối tháng 10 dương lịch. Chính lễ các năm gần đây là ngày 14 tháng 10 năm 2023, ngày 2 tháng 10 năm 2024, ngày 21 tháng 10 năm 2025 và ngày 10 tháng 10 năm 2026. Vì ngày dương lịch thay đổi theo từng năm, thí chủ nên theo dõi thông báo chính thức của địa phương trước chuyến đi.

Hỏi: Ka-tê 2026 diễn ra ngày nào, ở đâu? Trả lời: Năm 2026, chính lễ Ka-tê diễn ra ngày 10 tháng 10, với chuỗi hoạt động từ ngày 9 đến ngày 11 tháng 10 ở Khánh Hòa và từ ngày 9 đến ngày 12 tháng 10 ở Lâm Đồng. Bốn điểm hành lễ chính là tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar và tháp Pô Sah Inư.

Hỏi: Du khách có được vào tháp xem lễ Ka-tê không? Trả lời: Du khách được chào đón đến xem lễ, nhưng cần đứng ở khu vực quan sát do ban tổ chức sắp xếp, giữ trật tự và im lặng trong lúc hành lễ, không chen vào đoàn rước và không chạm vào tượng thờ hay lễ vật. Khi chụp ảnh, thí chủ nên hỏi trước người hướng dẫn, nhất là ở khu vực bàn thờ và bên trong tháp.

Hỏi: Lễ hội Ka-tê khác lễ Ramưwan như thế nào? Trả lời: Ka-tê là lễ của người Chăm theo đạo Bàlamôn, diễn ra vào tháng 7 lịch Chăm, gắn với hệ thống đền tháp và nghi thức rước y trang. Ramưwan là lễ của người Chăm theo đạo Hồi, diễn ra vào tháng 9 lịch Chăm, với nghi thức và ý nghĩa riêng. Hai lễ hội phản ánh sự đa dạng trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng Chăm, thí chủ chỉ cần nhớ điểm phân biệt này để không lẫn lộn khi tìm hiểu.

Hỏi: Đi dự lễ Ka-tê nên mặc gì và mang theo gì? Trả lời: Thí chủ nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo, đi giày dép dễ đi bộ vì đường lên tháp có nhiều bậc đá và dốc. Nên mang theo nước uống, mũ nón, kem chống nắng và một ít tiền mặt, vì nhiều gian hàng trong lễ hội chưa nhận thanh toán điện tử. Túi nhỏ gọn sẽ tiện hơn ba lô lớn khi di chuyển trong đám đông.

Hỏi: Ngoài xem lễ, du khách có thể trải nghiệm gì trong mùa Ka-tê? Trả lời: Thí chủ có thể xem múa Chăm, nghe hát dân ca, thi thổi kèn Saranai, chơi các trò dân gian như giã gạo và bịt mắt đập niêu, xem nghệ nhân làm gốm Bàu Trúc và dệt thổ cẩm ngay tại chỗ, nếm thử bánh gừng truyền thống và các món ăn Chăm. Kết hợp thăm làng nghề và tắm biển sẽ giúp chuyến đi thêm trọn vẹn.

Ka-tê là dịp đẹp nhất trong năm để thí chủ đến với vùng đất Chăm, vừa chiêm ngưỡng những ngọn tháp cổ trầm mặc, vừa hòa mình vào một lễ hội còn giữ nguyên hồn cốt truyền thống qua bao thế kỷ. Dù thí chủ chọn tháp Pô Klong Garai, tháp Pô Rômê, đền Pô Inư Nưgar hay tháp Pô Sah Inư, điều đọng lại sau chuyến đi sẽ không chỉ là những tấm ảnh đẹp mà còn là cảm giác bình an khi đứng trước tháp cổ, nghe tiếng trống Paranưng vọng lại từ sườn đồi. Trước khi xuất hành đi lễ xa, thí chủ có thể xem ngày tốt xuất hành trên trang Doanh nhân của web Phật Pháp Online, tại địa chỉ truyenthuaphatphap.online/doanh-nhan.html?xem=ngaytot — công cụ miễn phí, xem ngày tốt theo sách cổ để chọn ngày lành cho chuyến đi. Bài viết này theo quan niệm dân gian — chỉ mang tính tham khảo. Nam Mô A Di Đà Phật.