🗺️ Lễ hội chùa Keo Thái Bình: thời gian và kinh nghiệm đi lễ

Lễ hội chùa Keo Thái Bình là lễ hội truyền thống lớn nhất của vùng đất Thái Bình xưa, diễn ra hằng năm tại chùa Keo, xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên sau khi hai tỉnh hợp nhất từ ngày 1 tháng 7 năm 2025. Lễ hội gồm hai kỳ trong năm: hội xuân mở vào mùng 4 tháng Giêng và hội thu vào các ngày 13, 14, 15 tháng 9 âm lịch, trong đó hội thu là chính hội, tưởng nhớ thiền sư Dương Không Lộ, vị thiền sư thời Lý được nhân dân tôn là Thánh Tổ, người có công chữa bệnh cho vua và sáng lập ngôi chùa. Trong ba ngày hội thu, chùa Keo đón hàng vạn lượt khách thập phương về dâng hương, xem rước kiệu Thánh, múa chầu Thánh và tham gia các trò chơi dân gian của vùng đồng bằng sông Hồng, tạo nên một không gian lễ hội vừa trang nghiêm vừa rộn ràng, đậm hồn quê lúa.

Tóm tắt nhanh

Tên gọi: lễ hội chùa Keo Thái Bình (chùa Keo, Thần Quang Tự).

Địa điểm: xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên.

Thời gian: hội xuân mùng 4 đến mùng 8 tháng Giêng; hội thu 13, 14, 15 tháng 9 âm lịch, chính hội ngày 15 tháng 9.

Thờ phụng: Đức Phật và thiền sư Dương Không Lộ, vị Thánh Tổ sáng lập chùa.

Điểm nhấn: rước kiệu Thánh, múa chầu Thánh độc nhất, rước nhang án, long đình, thuyền rồng, thuyền cò và các trò chơi dân gian.

Giá trị: lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2017; chùa Keo được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt.

Thời gian và địa điểm

Lễ hội chùa Keo Thái Bình diễn ra hai lần trong năm, theo lệ xuân thu nhị kỳ đã có từ nhiều thế kỷ. Hội xuân mở vào mùng 4 tháng Giêng và kéo dài đến mùng 8, còn gọi là lễ Thánh du xuân, khi nhân dân rước Thánh đi du xuân quanh làng để cầu một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi. Hội thu diễn ra vào các ngày 13, 14, 15 tháng 9 âm lịch và là chính hội, thu hút đông đảo khách thập phương nhất trong năm. Mỗi ngày trong ba ngày hội thu mang một ý nghĩa riêng: ngày 13 tháng 9 là lễ kỷ niệm tuần bách nhật của thiền sư Không Lộ, ngày 14 tháng 9 là lễ kỷ niệm ngày sinh của ngài, ngày 15 tháng 9 là ngày vọng của nhà Phật và cũng là ngày kết thúc hội. Năm 2026, lễ hội mùa thu chùa Keo được nâng tầm tổ chức với quy mô cấp tỉnh trong 6 ngày, từ ngày 19 đến ngày 24 tháng 10, tức từ mùng 10 đến 15 tháng 9 âm lịch, cho thấy vị thế ngày càng lớn của lễ hội trong đời sống văn hóa của vùng đất Hưng Yên mới.

Chùa Keo tọa lạc tại xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ, bên dòng sông Hồng, cách trung tâm thành phố Thái Bình cũ khoảng 17 km về phía tây nam và cách trung tâm Hà Nội khoảng 110 km. Từ ngày 1 tháng 7 năm 2025, tỉnh Thái Bình và tỉnh Hưng Yên hợp nhất thành tỉnh Hưng Yên mới, nên địa chỉ hành chính hiện nay của chùa Keo thuộc tỉnh Hưng Yên, dù trong cách gọi quen thuộc và cách tìm kiếm phổ biến, người dân vẫn gọi là chùa Keo Thái Bình. Thí chủ đi lễ nên ghi nhớ tên gọi mới này khi tìm đường hoặc hỏi thăm người dân địa phương, tránh nhầm lẫn với các ngôi chùa khác. Đường về chùa khá thuận tiện, chủ yếu đi theo quốc lộ 10, qua thành phố Thái Bình cũ rồi rẽ về huyện Vũ Thư, đường làng rộng rãi, xe ô tô và xe máy đều đi được đến gần cổng chùa.

Một lưu ý quan trọng là chùa Keo ở Vũ Thư khác với chùa Keo Hành Thiện ở huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, dù hai ngôi chùa cùng thờ thiền sư Không Lộ và cùng bắt nguồn từ một ngôi chùa cổ ven sông Hồng. Theo truyền thuyết, ngôi chùa cổ ban đầu do thiền sư Không Lộ dựng vào năm 1061 tại hương Giao Thủy, sau trận lũ lớn làm sông Hồng đổi dòng, chùa bị cuốn trôi, nhân dân hai bên bờ sông mỗi bên rước một phần di vật về dựng chùa mới, từ đó hình thành hai chùa Keo ở hai bờ sông. Bài viết này chỉ viết về chùa Keo ở xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ, nơi tổ chức lễ hội vào các ngày 13, 14, 15 tháng 9 âm lịch như đã nêu, thí chủ cần phân biệt rõ để không đi nhầm chùa vào đúng dịp lễ hội.

Lịch sử và nguồn gốc

Lịch sử chùa Keo gắn liền với cuộc đời của thiền sư Dương Không Lộ, tên thật là Dương Minh Nghiêm, sinh năm 1016, mất năm 1094, quê ở Hải Thanh, thuộc hương Giao Thủy, phủ Hà Thanh, nay thuộc tỉnh Nam Định. Ngài là thiền sư thuộc thế hệ thứ chín của dòng thiền Quang Bích, nổi tiếng uyên thâm Phật pháp và giỏi nghề thuốc. Theo sử sách và truyền thuyết dân gian, thiền sư Không Lộ từng lên kinh đô chữa khỏi bệnh cho vua Lý Thánh Tông, nhờ đó được triều đình nhà Lý phong làm Quốc sư, được nhân dân khắp vùng kính trọng. Sau khi viên tịch, ngài được nhân dân tôn là Thánh Tổ, lập đền thờ ngay trong khuôn viên chùa Keo, hương khói quanh năm không dứt. Cuộc đời của ngài, từ việc tìm đất dựng chùa đến việc chữa bệnh cứu người, trở thành chất liệu chính cho các nghi lễ và diễn xướng trong lễ hội chùa Keo hằng năm.

Theo các tài liệu nghiên cứu, ngôi chùa cổ do thiền sư Không Lộ dựng vào năm 1061 nằm ven sông Hồng, tại hương Giao Thủy, dưới thời vua Lý Thánh Tông. Trải qua nhiều thế kỷ, dòng sông Hồng đổi dòng, nước lũ cuốn trôi ngôi chùa cổ, nhân dân làng Dũng Nhuệ, nay là xã Duy Nhất, đã rước tượng Phật và di vật của chùa sang bên kia sông để dựng lại ngôi chùa mới. Công trình hiện nay được xây dựng vào năm 1630, do Quận công Hoàng Nhân Dũng đứng ra chủ trì, với quy mô lớn và kiến trúc tinh xảo, mang tên chữ là Thần Quang Tự. Từ đó đến nay, chùa Keo đã trải qua nhiều lần trùng tu, song vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính của kiến trúc chùa Việt thời Lê Trung Hưng, trở thành một trong những ngôi chùa cổ đẹp nhất của vùng đồng bằng sông Hồng.

Chùa Keo nổi tiếng với kiến trúc gỗ lim gồm 154 gian, bố cục theo kiểu nội công ngoại quốc, nghĩa là bên trong là chùa thờ Phật, bên ngoài là đền thờ Thánh Tổ, hai khối kiến trúc liên hoàn tạo thành một quần thể thống nhất mà vẫn phân biệt rõ ràng. Gác chuông ba tầng của chùa là một trong những gác chuông cổ đẹp nhất Việt Nam, mái cong, chạm khắc tinh xảo hình rồng, phượng, hoa lá, mỗi tầng chuông đều có những họa tiết riêng. Dạo bước trong khuôn viên chùa, thí chủ sẽ cảm nhận được sự tĩnh lặng và trang nghiêm, tiếng chuông chùa ngân vang giữa không gian xanh của cây cổ thụ và mặt nước ao chùa trong vắt.

Năm 2017, lễ hội chùa Keo Thái Bình được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, ghi nhận những giá trị độc đáo của lễ hội trong kho tàng văn hóa dân gian Việt Nam. Chùa Keo cũng được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định vị trí của ngôi chùa trong hệ thống di tích lịch sử văn hóa của cả nước. Những danh hiệu này không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn đặt ra trách nhiệm gìn giữ, bảo tồn lễ hội và ngôi chùa cho các thế hệ mai sau.

Nghi lễ trong ba ngày hội thu

Ngày 11 tháng 9 âm lịch, làng bắt đầu dựng cờ hội, treo đèn kết hoa, chuẩn bị kiệu, long đình và các đồ tế lễ, không khí hội hè lan tỏa khắp làng Duy Nhất. Sáng ngày 13 tháng 9, lễ hội chính thức mở màn bằng lễ rước nhang án, long đình, thuyền rồng và thuyền cò từ chùa ra bến sông, tái hiện hành trình của thiền sư Không Lộ thuở xưa. Đây là ngày kỷ niệm tuần bách nhật của thiền sư, tức 100 ngày sau khi ngài viên tịch, nên các nghi lễ mang sắc thái trang nghiêm, thành kính, với sự tham gia của các bậc cao niên, Ban khánh tiết và đông đảo nhân dân trong làng.

Ngày 14 tháng 9 là ngày hội lớn nhất, kỷ niệm ngày sinh của thiền sư Không Lộ, với đám rước kiệu Thánh khổng lồ có hàng trăm người tham gia. Trong lễ hội chùa Keo Thái Bình, nghi thức rước kiệu Thánh được xem là long trọng, quy mô và kỳ công bậc nhất trong các lễ hội của vùng đồng bằng sông Hồng, tái hiện cuộc kinh lý của thiền sư Không Lộ lên kinh đô chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông cùng những hành trang trong cuộc đời ngài. Đoàn rước gồm kiệu Thánh, long đình, nhang án, cờ lọng, đội nhạc lễ và các đội hình diễn xướng, di chuyển chậm rãi quanh làng trong tiếng trống hội rộn ràng. Đi cùng đoàn rước là điệu múa chầu Thánh, nghi lễ độc nhất vô nhị chỉ có tại lễ hội chùa Keo, kết hợp giữa chèo cạn và múa ếch vồ, tái hiện hành động chống nạn đói của thiền sư Không Lộ thuở xưa, vừa mang tính nghi lễ vừa mang tính nghệ thuật dân gian đặc sắc.

Ngày 15 tháng 9 là ngày vọng của nhà Phật, cũng là ngày kết thúc lễ hội, với các nghi lễ tế lễ tại chính điện và đền thờ Thánh Tổ, cầu cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu, gia đình bình an. Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội rộn ràng với các trò chơi dân gian quen thuộc của vùng quê đồng bằng sông Hồng như kéo co, bắt vịt, chọi gà và đấu vật, thu hút đông đảo thanh niên và trẻ nhỏ tham gia trong tiếng reo hò cổ vũ của người xem. Các trò chơi này không chỉ mang tính giải trí mà còn gắn với đời sống nông nghiệp của người dân quê lúa, thể hiện tinh thần đoàn kết, khỏe khoắn và niềm vui của cộng đồng trong ngày hội. Hội vãn vào cuối ngày 15, cờ hội được hạ xuống, nhân dân trở về với công việc thường ngày, mang theo niềm tin và niềm vui từ ba ngày hội.

Hội xuân chùa Keo mở vào mùng 4 tháng Giêng và kéo dài đến mùng 8, còn gọi là lễ Thánh du xuân, với nghi thức rước Thánh đi du xuân quanh làng trong không khí đầu năm mới. Khác với hội thu trang nghiêm và quy mô lớn, hội xuân mang sắc thái nhẹ nhàng, vui tươi, người dân đi lễ đầu năm để cầu sức khỏe, bình an và may mắn cho cả năm. Theo quan niệm dân gian, đi lễ chùa đầu năm là cách để mỗi người tìm lại sự tĩnh lặng trong tâm hồn sau những ngày Tết bận rộn, gửi gắm ước nguyện về một năm mới an lành. Dù không đông đúc như hội thu, hội xuân vẫn có sức hấp dẫn riêng với những thí chủ yêu thích không gian chùa cổ trong tiết xuân se lạnh.

Hành trình đi lễ chùa Keo

Từ trung tâm Hà Nội, thí chủ đi theo quốc lộ 1A rồi rẽ sang quốc lộ 10 về hướng Thái Bình cũ, quãng đường khoảng 110 km, thời gian di chuyển bằng ô tô khoảng hai tiếng rưỡi đến ba tiếng tùy tình hình giao thông. Từ thành phố Thái Bình cũ, thí chủ tiếp tục đi theo quốc lộ 10 về phía huyện Vũ Thư, sau đó rẽ vào đường làng dẫn đến xã Duy Nhất, quãng đường còn lại khoảng 17 km. Vào những ngày hội chính, lượng xe về chùa rất đông, thí chủ nên khởi hành từ sáng sớm để kịp xem lễ rước kiệu, đồng thời tránh tình trạng ùn tắc ở các đoạn đường làng hẹp.

Trình tự đi lễ gợi ý cho thí chủ lần đầu về chùa Keo là: qua cổng tam quan vào sân chùa, dâng hương tại chính điện thờ Phật, sau đó sang đền thờ Thánh Tổ để dâng hương tưởng nhớ thiền sư Không Lộ, rồi lên gác chuông chiêm ngưỡng kiến trúc cổ và nghe tiếng chuông chùa ngân vang. Sau phần lễ, thí chủ có thể dạo quanh khuôn viên chùa, ngắm ao chùa, vườn cây cổ thụ và các hạng mục kiến trúc gỗ lim chạm khắc tinh xảo, chụp ảnh lưu niệm ở những góc đẹp của chùa. Nếu về đúng dịp hội thu, thí chủ nên dành thời gian xem lễ rước kiệu Thánh vào buổi sáng ngày 14 và điệu múa chầu Thánh, hai nghi lễ đặc sắc nhất của lễ hội mà không nơi nào khác có được.

Quanh khu vực chùa Keo vào dịp lễ hội có nhiều quán ăn của người dân địa phương phục vụ các món ăn dân dã của quê lúa Thái Bình, trong đó nổi tiếng nhất là bánh cáy, món bánh truyền thống được làm từ gạo nếp, vừng, lạc và gừng, thơm dẻo và ngọt thanh, rất thích hợp mua về làm quà. Ngoài bánh cáy, thí chủ còn có thể thưởng thức các món ăn khác như bún, phở, cháo và các loại bánh quê được bày bán trong khu vực hội. Khi mua hàng, thí chủ nên hỏi giá trước và chuẩn bị tiền lẻ để việc mua bán được thuận tiện.

Kinh nghiệm và lưu ý khi đi lễ

Vào ba ngày hội thu, đặc biệt là ngày 14 tháng 9, lượng khách về chùa Keo rất đông, thí chủ nên đi từ sáng sớm để có chỗ đứng xem lễ rước kiệu và tránh chen lấn ở khu vực chính điện. Khi tham gia đoàn rước hoặc đứng xem, thí chủ nên giữ trật tự, không chen lấn, xô đẩy, nhất là ở những đoạn đường làng hẹp và khu vực cổng chùa. Trang phục đi lễ nên kín đáo, lịch sự, phù hợp với không gian trang nghiêm của ngôi chùa cổ, tránh mặc quần áo ngắn hoặc quá sặc sỡ khi vào điện thờ. Thí chủ nên mang theo áo mưa mỏng hoặc ô nhỏ vì tháng 9 âm lịch là thời điểm giao mùa, trời có thể có mưa bất chợt, đồng thời mang theo nước uống và mũ nón để che nắng khi đứng xem lễ ngoài trời.

Việc công đức tại chùa Keo hoàn toàn tùy tâm, thí chủ có thể bỏ tiền công đức vào hòm công đức đặt tại các điện thờ, không nên đặt tiền lẻ lên tượng Phật hoặc các đồ thờ tự, vừa mất mỹ quan vừa không đúng với nghi lễ. Khi thắp hương, thí chủ nên thắp ở lư hương ngoài sân nếu trong điện đã đông người, tránh khói hương làm ảnh hưởng đến người xung quanh và các hiện vật cổ trong chùa. Chụp ảnh trong khuôn viên chùa được phép, nhưng thí chủ không nên dùng đèn flash khi chụp trong điện thờ và không nên chụp ảnh ở những nơi có biển cấm. Trẻ nhỏ đi cùng cần được trông nom cẩn thận trong đám đông, thí chủ nên dặn trẻ ghi nhớ số điện thoại của người thân để phòng khi lạc nhau trong hội.

Theo quan niệm dân gian, người dân về lễ hội chùa Keo để tưởng nhớ công đức của thiền sư Không Lộ, cầu mong sức khỏe, bình an cho gia đình và một năm mùa màng tốt tươi, làm ăn thuận lợi. Những ước nguyện ấy mang ý nghĩa tinh thần, giúp mỗi người tìm được sự an ủi và niềm tin trong cuộc sống, chứ không phải là sự đảm bảo cho bất cứ điều gì trong tương lai. Điều quý giá nhất mà lễ hội mang lại có lẽ là khoảnh khắc mỗi người được trở về với cội nguồn, với làng quê và với những giá trị văn hóa đã được gìn giữ qua nhiều thế kỷ.

Câu hỏi thường gặp

Lễ hội chùa Keo Thái Bình khác chùa Keo Hành Thiện ở Nam Định như thế nào? Hai ngôi chùa cùng thờ thiền sư Không Lộ và cùng bắt nguồn từ một ngôi chùa cổ ven sông Hồng, nhưng nằm ở hai bờ sông khác nhau, thuộc hai địa phương khác nhau. Chùa Keo Thái Bình nằm ở xã Duy Nhất, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình cũ, nay thuộc tỉnh Hưng Yên, tổ chức lễ hội vào các ngày 13, 14, 15 tháng 9 âm lịch và mùng 4 tháng Giêng. Chùa Keo Hành Thiện nằm ở huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định, cũng tổ chức lễ hội tưởng nhớ thiền sư Không Lộ nhưng theo lệ riêng của địa phương. Thí chủ cần xác định rõ mình muốn về chùa nào trước khi lên đường, tránh đi nhầm chùa vào đúng dịp lễ hội.

Đi lễ chùa Keo có mất vé vào cửa không? Chùa Keo mở cửa đón khách thập phương về tham quan và chiêm bái, không thu vé vào cửa, thí chủ công đức tùy tâm tại hòm công đức trong chùa. Các khoản chi phí trong chuyến đi chủ yếu là tiền xe, tiền gửi xe và tiền ăn uống, mua quà, thí chủ nên chuẩn bị tiền lẻ để việc chi tiêu được thuận tiện. Vào dịp lễ hội, một số điểm trông giữ xe và quán ăn quanh chùa có thể thu phí theo giá ngày hội, thí chủ nên hỏi giá trước khi sử dụng. Mọi khoản đóng góp cho chùa đều dựa trên tinh thần tự nguyện, không có mức bắt buộc nào.

Nên về chùa Keo vào ngày nào trong lễ hội? Nếu thí chủ muốn xem đầy đủ các nghi lễ đặc sắc nhất, ngày 14 tháng 9 âm lịch là lựa chọn tốt nhất, vì đây là ngày kỷ niệm ngày sinh của thiền sư Không Lộ với đám rước kiệu Thánh lớn nhất và điệu múa chầu Thánh độc nhất. Ngày 13 tháng 9 thích hợp với thí chủ muốn tham dự lễ mở hội và lễ rước nhang án, long đình, thuyền rồng, thuyền cò trong không khí trang nghiêm. Ngày 15 tháng 9 là ngày hội vãn với các nghi lễ tế lễ và các trò chơi dân gian, phù hợp với gia đình có trẻ nhỏ muốn tham gia phần hội.

Lễ hội chùa Keo năm sau diễn ra vào thời gian nào? Lễ hội chùa Keo diễn ra theo âm lịch, hội xuân vào mùng 4 tháng Giêng và hội thu vào các ngày 13, 14, 15 tháng 9 âm lịch, nên ngày dương lịch cụ thể sẽ thay đổi theo từng năm. Lịch tổ chức chi tiết của năm sau đang cập nhật, thí chủ nên theo dõi thông báo của Ban quản lý di tích chùa Keo và chính quyền địa phương trước khi lên đường để nắm được lịch chính xác. Năm 2026, lễ hội mùa thu được tổ chức với quy mô cấp tỉnh trong 6 ngày, từ ngày 19 đến ngày 24 tháng 10, tức từ mùng 10 đến 15 tháng 9 âm lịch, cho thấy quy mô tổ chức ngày càng được nâng cao.

Chùa Keo có chỗ ăn uống và nghỉ ngơi cho khách ở xa không? Quanh khu vực chùa Keo vào dịp lễ hội có nhiều quán ăn của người dân địa phương phục vụ các món ăn dân dã, thí chủ không cần lo lắng về việc ăn uống trong ngày hội. Với thí chủ ở xa muốn nghỉ lại qua đêm, thành phố Thái Bình cũ cách chùa khoảng 17 km có nhiều nhà nghỉ và khách sạn với các mức giá khác nhau, thí chủ nên đặt chỗ trước vào những ngày hội chính vì lượng khách về chùa rất đông.

Lời kết

Thí chủ thân mến, lễ hội chùa Keo không chỉ là dịp để tưởng nhớ một vị thiền sư đức độ của thời Lý mà còn là dịp để mỗi người trở về với cội nguồn văn hóa của quê hương, lắng nghe tiếng chuông chùa ngân vang giữa không gian cổ kính và cảm nhận hơi thở của một vùng quê lúa đã gìn giữ lễ hội qua nhiều thế kỷ. Sau chuyến đi lễ, nếu thí chủ muốn xin một quẻ xăm để chiêm nghiệm thêm về những điều mình đang trăn trở, xin mời ghé công cụ Xin Xăm Quan Âm trên web Phật Pháp Online tại địa chỉ https://truyenthuaphatphap.online/me-be.html?xem=xinxam để xin xăm và đọc lời quẻ. Bài viết này theo quan niệm dân gian — chỉ mang tính tham khảo. Kính chúc thí chủ một chuyến đi lễ an lành, thân tâm an lạc.