🗺️ Lễ hội cầu ngư Khánh Hòa: ngư dân cầu biển lặng

Lễ hội cầu ngư Khánh Hòa là lễ hội truyền thống lớn nhất của ngư dân ven biển tỉnh Khánh Hòa, diễn ra vào tháng 2 và tháng 3 âm lịch hằng năm, trước vụ biển chính trong năm. Lễ hội thờ Cá Ông, tức Ông Nam Hải, vị thần biển cả trong tín ngưỡng của ngư dân miền Trung, để cầu biển lặng sóng yên, mùa cá bội thu và thuyền bè ra khơi bình an. Trung tâm của lễ hội là lăng Ông, nơi thờ Cá Ông của từng làng chài, với nghi lễ chính là lễ Nghinh Ông rước thần từ biển khơi về đình làng vào sáng sớm, tiếp theo là lễ Tế Chánh trang nghiêm, trò diễn Hò Bá Trạo và hát Bội kéo dài nhiều ngày. Mỗi làng chài ấn định ngày riêng theo thủy triều và ý kiến của các bô lão, nên du khách muốn dự lễ cần hỏi trước lịch của từng làng.

Tóm tắt nhanh cho thí chủ bận rộn: lễ hội cầu ngư Khánh Hòa diễn ra vào tháng 2 và tháng 3 âm lịch, mỗi làng chài ấn định ngày riêng theo thủy triều và ý kiến của các bô lão; lễ Vạn Giã thường vào ngày 16 tháng 2 âm lịch, lễ đình Trường Đông ở Nha Trang thường vào khoảng giữa tháng 2 âm lịch; trung tâm của lễ hội là lăng Ông, nơi thờ Cá Ông; các nghi lễ chính gồm lễ Rước Sắc, lễ Nghinh Ông, trò diễn Hò Bá Trạo, lễ Tế Chánh và hát Bội; người dân cầu biển lặng, mùa cá bội thu, ngư dân ra khơi bình an; du khách nên đi sớm để xem lễ Nghinh Ông lúc bình minh và đặt chỗ ở trước vì mùa lễ trùng mùa biển đẹp.

Lễ hội cầu ngư diễn ra khi nào

Lễ hội cầu ngư Khánh Hòa chủ yếu diễn ra vào mùa xuân, từ tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch, trước khi ngư dân bước vào vụ biển chính trong năm. Thời gian cụ thể của từng làng chài không giống nhau, thường do các bô lão trong làng ấn định dựa theo lịch cổ truyền, điều kiện thời tiết và thủy triều, bởi lễ Nghinh Ông phải diễn ra vào lúc thủy triều lên. Theo ghi chép trong nghiên cứu về tín ngưỡng ven biển Nam Trung Bộ, làng Vạn Giã ở Vạn Ninh tổ chức lễ vào ngày 16 tháng 2 âm lịch, còn lễ ở đình Trường Đông, Nha Trang, năm Bính Ngọ 2026 diễn ra từ ngày 29 tháng 3 đến ngày 2 tháng 4 dương lịch, tức ngày 11 đến ngày 15 tháng 2 âm lịch. Lễ hội thường kéo dài ba ngày ba đêm, có nơi kéo dài tới năm ngày, với phần lễ trang nghiêm vào ban ngày và phần hội rộn ràng vào buổi tối. Tháng 2 và tháng 3 âm lịch cũng là thời điểm biển Khánh Hòa đẹp nhất trong năm, nắng ấm, sóng êm, rất thuận tiện cho du khách kết hợp dự lễ và du lịch biển Nha Trang. Vì vậy, nếu thí chủ muốn dự lễ, cách chắc chắn nhất là hỏi trước lịch của từng làng chài, bởi không có một ngày chung cố định cho cả tỉnh.

Thờ Cá Ông: vị thần biển của ngư dân

Trong tín ngưỡng của ngư dân ven biển miền Trung, cá voi được gọi bằng cái tên tôn kính là Cá Ông, hay Ông Nam Hải, Đức Ông. Người dân quan niệm Cá Ông là vị thần biển cả, là cứu tinh của những người lênh đênh trên biển khi gặp nạn, thường giúp tàu thuyền vượt qua sóng gió để trở về bờ an toàn. Sách Đại Nam thực lục xưa ghi rằng cá voi tính hay cứu người nên gọi là Nhân ngư, còn sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức chép rằng khi thuyền bè gặp sóng gió nguy hiểm, thường thấy thần Cá Ông dìu đỡ mạn thuyền để bảo vệ người yên ổn, thuyền chìm đắm thì thần đưa người vào bờ. Khi cá voi chết và dạt vào bờ, ngư dân không coi đó là điều xui rủi mà tổ chức tang lễ trọng thể như với một bậc tiền hiền, rồi chôn cất trong lăng mộ riêng gọi là lăng Ông. Hằng năm, vào ngày giỗ của Ông, gọi là ngày Ông lụy, cùng hai kỳ xuân tế và thu tế, người dân tổ chức lễ hội long trọng, một phần để tưởng nhớ công ơn của Ông Nam Hải, một phần để cầu cho mùa đánh bắt năm nay bội thu, sóng yên biển lặng, thuyền bè ra khơi an toàn.

Truyền thuyết Cá Ông cứu người trên biển

Theo truyền thuyết dân gian, Cá Ông nhiều lần hiện ra cứu giúp ngư dân gặp nạn giữa biển khơi, dìu thuyền vào bờ khi sóng to gió lớn đánh chìm ghe, hoặc cõng người trôi dạt trên mặt nước cho đến khi gặp tàu cứu vớt. Câu chuyện được kể nhiều nhất là chuyện Cá Ông cứu mạng vua Gia Long Nguyễn Ánh khi chạy trốn nhà Tây Sơn trên biển, nhờ đó về sau triều Nguyễn phong tặng cho Cá Ông nhiều mỹ hiệu tôn quý như Nam Hải Cự Tộc Ngọc Lân tôn thần. Ở Khánh Hòa, thôn Quảng Hội, xã Vạn Thắng, huyện Vạn Ninh còn lưu truyền thuyết liên quan đến Quan Công và Ông Nam Hải. Những câu chuyện ấy, theo quan niệm dân gian, không chỉ là lời kể về một loài cá hiền lành mà còn là cách ngư dân gửi gắm niềm tin rằng biển cả tuy dữ dội vẫn có một vị thần nhân hậu che chở cho người lương thiện. Vì vậy, mỗi khi ra khơi, ngư dân thường khấn vái Ông Nam Hải trước, coi đó là nghi thức không thể thiếu như một lời chào biển và một lời cầu bình an.

Lăng Ông: nơi thờ và ngày giỗ Ông

Lăng Ông là trung tâm thờ tự của tín ngưỡng thờ Cá Ông ở mỗi làng chài, là nơi đặt bài vị và hài cốt của Cá Ông sau khi mãn tang. Theo thống kê của ngành văn hóa Khánh Hòa, toàn tỉnh hiện có khoảng 50 nơi thờ Ông Nam Hải, trong đó huyện Vạn Ninh có 13 nơi, thị xã Ninh Hòa có 15 nơi, thành phố Nha Trang có 11 nơi, thành phố Cam Ranh có 8 nơi và huyện Cam Lâm có 3 nơi; riêng phường Vĩnh Nguyên ở Nha Trang có đến 6 nơi thờ Ông. Việc thờ tự chủ yếu tại lăng, nhưng cũng có nơi phối thờ trong đình làng, như ở thôn Trường Tây, thôn Bá Hà 1 hay thôn Đông Hà, và có nơi xây lăng Ông cùng đình làng trong một khuôn viên rồi tổ chức lễ theo lối đình lăng kết hợp, như ở thôn Trường Đông hay thôn Trí Nguyên. Khi có Cá Ông lụy, tức cá voi chết trôi dạt vào bờ thuộc địa phận làng nào, làng ấy phải tổ chức lễ tang và lập lăng thờ phụng rất nghiêm cẩn. Người đầu tiên trông thấy Ông lụy thường được coi như trưởng nam trong tang lễ, phải trai tịnh và chịu tang như với người thân ruột thịt, có nơi tang kéo dài ba năm; sau khi mãn tang mới làm lễ hốt cốt, thỉnh Ông vào lăng thờ. Hằng năm, vào ngày Ông lụy cùng hai kỳ xuân tế và thu tế, bà con ngư dân long trọng tổ chức lễ tế Ông Nam Hải, nay gọi là lễ hội cầu ngư, với đầy đủ các nghi thức truyền thống.

Lễ Rước Sắc và lễ thỉnh sắc

Mở đầu lễ hội cầu ngư là lễ Rước Sắc, còn gọi là lễ Thỉnh Sắc, được thực hiện tại nhà Tiền hiền, nơi các bô lão dâng hương bái tế để thỉnh Ông Nam Hải về lăng Ông. Ở làng Vạn Giã, trước lễ vọng, đoàn rước còn làm lễ thỉnh sắc tại chùa Linh Sơn, thể hiện sự gắn bó giữa tín ngưỡng thờ Cá Ông với đời sống tâm linh chung của làng. Sắc phong là văn bản phong thần do triều đình xưa ban tặng, được dân làng gìn giữ cẩn thận như báu vật của làng, chỉ rước ra trong những dịp lễ trọng. Đoàn rước sắc đi trong tiếng trống, tiếng chiêng và cờ ngũ sắc, từ nhà Tiền hiền về đình làng, mở đầu cho chuỗi nghi lễ của lễ hội. Nghi thức này nhắc nhớ rằng lễ cầu ngư không chỉ là lễ cầu mùa cá mà còn là dịp dân làng tưởng nhớ các bậc tiền hiền đã có công khai phá vùng đất ven biển, lập làng, dựng đình và đặt nền móng cho nghề biển của bao thế hệ. Vì vậy, người dân tham dự lễ Rước Sắc với thái độ trang nghiêm, ăn mặc chỉnh tề, giữ trật tự theo đoàn rước.

Lễ Nghinh Ông: rước thần từ biển khơi

Lễ Nghinh Ông là nghi thức chính và quan trọng nhất của lễ hội, được tổ chức từ sáng sớm khi thủy triều lên cao. Đoàn ghe được trang hoàng cờ hoa rực rỡ xuất phát từ bến cá, tiến ra biển để đón hồn Ông Nam Hải từ ngoài khơi về lăng thờ. Ở Nha Trang, lễ Nghinh Ông của đình Trường Đông là một trong những nghi thức được trông đợi nhất: từ sáng sớm tinh mơ, các bô lão, chánh tế, chức sắc cùng đội Bá Trạo, đội lân rồng, cờ ngũ sắc tập trung tại bến thuyền rồi lên ghe tiến ra vùng biển Cửa Bé, khu vực Mũi Phủ Ông, nơi tương truyền Cá Ông thường xuất hiện cứu giúp ngư dân. Trên mặt biển bao la, đoàn thuyền rực rỡ sắc màu hòa cùng tiếng hò Bá Trạo và tiếng trống vang vọng tạo nên khung cảnh vừa linh thiêng vừa sôi động. Tại Mũi Phủ Ông, các vị chánh tế thực hiện nghi thức lập bài vị, dâng hương, thành kính cầu khấn, thỉnh mời hương linh thần Nam Hải về với dân làng. Ở Vạn Giã và Phước Đồng, lễ nghinh thần ngoài khơi vẫn được giữ gìn, trong khi nhiều làng khác thực hiện nghi lễ này trên bờ. Sau khi rước Ông về tựu án tiền đình, lễ cúng tế Ông Nam Hải được tiến hành, mở đầu cho chuỗi nghi lễ tế tự trong những ngày hội.

Hò Bá Trạo: điệu hò của người chèo thuyền

Hò Bá Trạo là loại hình diễn xướng dân gian đặc sắc nhất trong lễ cầu ngư ở Khánh Hòa, vừa là nghi lễ vừa là trò diễn phục vụ lễ hội. Trò diễn tái hiện cảnh chèo thuyền ra khơi, quăng lưới, vượt sóng gió và ca ngợi công đức của Cá Ông, thể hiện tinh thần đoàn kết của ngư dân lao động trên biển. Theo cổ lệ, mỗi làng có lăng Ông đều thành lập một đội Hò Bá Trạo để phục vụ cho lễ hội của làng mình. Đội diễn thường gồm 15 đến 19 trai tráng khỏe mạnh, vừa hát vừa múa chèo thuyền trong khoảng 45 đến 60 phút, với những câu hò khỏe khoắn, nhịp nhàng theo mái chèo. Lời ca mở đầu thường vang lên: mênh mông hải hồ, hỡi lơ là hò hỡi lơ, gợi ra biển cả bao la trước mặt người ra khơi. Ở Khánh Hòa, Hò Bá Trạo chỉ được diễn trong lễ hội cầu ngư, điều đó tạo nên nét độc đáo riêng của lễ hội này. Người xem không chỉ nghe hát mà còn xem những động tác múa chèo thuyền dứt khoát, đội hình đổi chỗ nhịp nhàng như một đoàn thuyền thật đang lướt trên sóng, nên dù đứng xem bao lâu cũng khó rời mắt.

Lễ Tế Chánh và lễ Tôn Vương

Sau lễ Nghinh Ông là các nghi lễ tế tự tại lăng Ông và đình làng, trong đó lễ Tế Chánh là phần lễ thiêng liêng và quan trọng nhất, do các bô lão và thầy cúng thực hiện trước bàn thờ Ông. Trước lễ Tế Chánh, đoàn lễ còn thực hiện lễ Tỉnh Sanh và lễ tế Âm linh hay Cô bác, để tưởng nhớ những người đã khuất trên biển và cầu cho các vong linh được siêu thoát, theo quan niệm dân gian. Lễ hội khép lại bằng lễ Tôn Vương, nghi thức suy tôn thần Nam Hải, rồi nhường phần cho hát Bội phục vụ nhân dân. Xen giữa các nghi lễ là lễ cúng Lăng Bà, lễ Mật Niệm tri ân tiền hiền và lễ Khai đầm cầu ngư ở một số làng, như tại Trí Nguyên trong lễ hội đình Trường Đông. Trình tự các nghi lễ tuy có khác nhau đôi chút giữa các làng, nhưng đều giữ chung một mạch: rước Ông từ biển về, tế lễ tạ ơn, rồi cầu cho mùa biển mới. Người dân tham dự phần lễ với thái độ thành kính, giữ trật tự, không chen lấn vào khu vực hành lễ, bởi đây là lúc thiêng liêng nhất của cả lễ hội.

Hát Bội trong lễ: Hát Án trước án thờ

Hát Bội, tức hát Tuồng, là phần không thể thiếu của lễ cầu ngư ở Khánh Hòa, vừa để tạ ơn thần Nam Hải đã che chở cho ngư dân, vừa là món quà tinh thần phục vụ nhân dân sau một mùa đánh bắt. Trong lễ cầu ngư, hát Bội có một hình thức riêng gọi là Hát Án, tức hát Tuồng trước án thờ thần Nam Hải, được xem là nét tinh thần văn hóa song hành cùng phần cúng tế. Trước khi biểu diễn Tuồng, đội Bá Trạo với lời ca dân gian đậm chất biển của dân chài diễn ra trong suốt quá trình đón rước từ biển tới đình. Các nghệ sĩ hát Bội thường được mời về chuẩn bị các lớp Tuồng cổ để phục vụ bà con suốt ba ngày ba đêm lễ hội. Những tích Tuồng được diễn nhiều trong dịp này là Sơn Hậu, Quan Công phò nhị tẩu, Võ Đông Sơ và Bạch Thu Hà, Lã Bố hí Điêu Thuyền, Bá Vương biệt Ngu Cơ. Tiếng trống Tuồng, giọng hát và phục trang rực rỡ làm sân đình sáng lên giữa đêm hội, người già xem để nhớ tích xưa, trẻ nhỏ xem để biết thêm về văn hóa của làng mình. Nhờ hát Bội mà lễ cầu ngư không chỉ là lễ tế mà còn là trường học dân gian, nơi những câu chuyện về trung hiếu, tiết nghĩa được truyền lại qua từng lớp diễn.

Lễ cầu ngư Vạn Giã: lễ lớn nhất vùng vịnh

Lễ cầu ngư Vạn Giã ở huyện Vạn Ninh được xem là một trong những lễ hội lớn nhất của tỉnh Khánh Hòa, với quy mô hoành tráng, lễ rước kiệu long trọng và hội đua thuyền sôi động trên đầm Nha Phu. Lễ thường diễn ra vào ngày 16 tháng 2 âm lịch, trước vụ biển chính trong năm, thu hút đông đảo ngư dân quanh vịnh Vân Phong và du khách về dự. Điểm riêng của lễ Vạn Giã là lễ thỉnh sắc tại chùa Linh Sơn trước lễ vọng, cùng lễ Tỉnh Sanh sau lễ vọng, những nghi thức mà không phải làng nào cũng còn giữ. Ngoài lễ chính, làng Vạn Giã còn tổ chức lễ Kỳ Yên vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, dịp dân làng cầu an cho cả năm. Vạn Giã nằm bên vịnh Vân Phong, một trong những vịnh đẹp của Khánh Hòa, với Hòn Ông, còn gọi là đảo Cá Voi, nằm yên bình trong lòng vịnh. Du khách về Vạn Giã dự lễ có thể kết hợp thăm vịnh Vân Phong, đầm Nha Phu và các làng chài quanh vịnh, nơi cuộc sống của ngư dân vẫn giữ nhiều nét xưa. Lễ hội ở đây mang đậm không khí của một làng biển lớn, vừa trang nghiêm trong phần lễ, vừa tưng bừng trong phần hội, để lại ấn tượng khó quên cho người lần đầu dự lễ.

Lễ cầu ngư ở Nha Trang: đình Trường Đông

Tại thành phố Nha Trang, lễ hội cầu ngư Khánh Hòa tiêu biểu nhất được tổ chức tại đình Trường Đông, còn gọi là đình Vĩnh Trường, ở phường Nam Nha Trang. Đình được khởi dựng từ đầu thế kỷ 19, gắn với quá trình hình thành làng Trường Đông ven cửa Bé, do những cư dân từ Quảng Nam, Quảng Ngãi và Bình Định di cư vào vùng cửa biển lập nên cách đây hơn hai trăm năm. Đình thờ Bản cảnh Thành hoàng, thần Nam Hải, Tiền hiền và Hậu hiền, tọa lạc trên khu đất rộng hơn 1.100 mét vuông, phía trước hướng ra cửa biển, phía sau tựa núi. Tổng thể kiến trúc gồm nghi môn, võ ca, tiền tế, chính điện, lăng Ông, nhà Tiền hiền và các miếu phụ, được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh năm 2010. Năm Bính Ngọ 2026, lễ hội diễn ra từ ngày 29 tháng 3 đến ngày 2 tháng 4 dương lịch, tức ngày 11 đến ngày 15 tháng 2 âm lịch, mở đầu bằng lễ Nghinh Ông trên biển vào sáng ngày 29 tháng 3. Trong những ngày hội, đình còn tổ chức dâng hương thần làng Bổn Sứ, cúng tế Lăng Bà, khai duyên hát tứ lễ, tế lễ tại lăng Ông Nam Hải và lễ Tôn Vương, cùng hát Bội phục vụ nhân dân đến hết ngày cuối của lễ. Song song đó, ngư dân ở đảo Trí Nguyên tổ chức cúng Mật Niệm và lễ Khai đầm cầu ngư để tri ân các bậc tiền hiền và Ông Nam Hải. Du khách tới Nha Trang vào tháng 2 âm lịch có thể hòa mình vào không khí lễ hội trang trọng nhưng không kém phần vui tươi bên bờ biển, đồng thời thăm thú các điểm du lịch nổi tiếng của thành phố biển.

Lễ cầu ngư Ninh Hòa và Cam Ranh

Ở thị xã Ninh Hòa, lễ cầu ngư gắn liền với lăng Ông Ninh Hòa, nơi có nghi lễ tế tự chuẩn mực và phần hội với nhiều trò chơi dân gian độc đáo. Ninh Hòa là nơi có nhiều điểm thờ Ông Nam Hải nhất tỉnh, với 15 nơi, phản ánh truyền thống biển lâu đời của vùng đất bên sông Dinh và đầm Nha Phu. Lễ hội ở đây mang sắc thái của một thị xã ven biển vừa giữ nghề đánh bắt truyền thống, vừa phát triển nuôi trồng thủy sản và nghề làm mắm. Tại thành phố Cam Ranh, lễ cầu ngư thể hiện rõ nét tín ngưỡng của ngư dân vùng vịnh Cam Ranh, một trong những vịnh biển có điều kiện tự nhiên tốt, với lễ hội đua thuyền truyền thống đi kèm. Cam Ranh có 8 nơi thờ Ông Nam Hải, phân bố quanh vịnh và các làng chài ven biển. Du khách về Cam Ranh dự lễ có thể kết hợp thăm Bãi Dài, một trong những bãi biển đẹp của Khánh Hòa, và thưởng thức hải sản tươi ngon của làng chài ven vịnh. Mỗi vùng biển lại có một lễ hội cầu ngư mang sắc thái riêng, nhưng tất cả đều chung một ước nguyện: biển lặng, sóng yên, thuyền bè ra khơi bình an và mùa cá bội thu.

Phần hội: đua thuyền và trò chơi dân gian

Sau phần lễ trang nghiêm là phần hội rộn ràng, nơi tinh thần thượng võ và sức mạnh đoàn kết của ngư dân được thể hiện rõ nhất. Hội đua thuyền là hoạt động không thể thiếu, các đội thuyền từ các làng chài thi đua sôi nổi trên sông hoặc trên biển, trong tiếng trống giục và tiếng reo hò của người xem hai bên bờ. Ở Vạn Giã, hội đua thuyền trên đầm Nha Phu thu hút đông đảo người dân quanh vùng, còn ở Cam Ranh, đua thuyền truyền thống gắn liền với lễ hội của ngư dân vùng vịnh. Bên cạnh đua thuyền, phần hội còn có múa lân, các trò chơi dân gian và hát Bội phục vụ nhân dân đến khuya. Ở một số làng, đêm hội còn có tục thả hoa đăng xuống biển để tưởng nhớ những người đã khuất trên biển và cầu cho sóng yên biển lặng, ánh đèn hoa đăng trôi trên mặt nước tạo nên khung cảnh lặng lẽ mà đẹp. Phần hội là lúc dân làng sum họp sau những ngày lễ bận rộn, người xa quê trở về, trẻ nhỏ theo cha mẹ xem hội, khách phương xa được mời ăn bữa cơm làng chài. Nhờ phần hội mà lễ cầu ngư không chỉ là nghi lễ tôn giáo mà còn là ngày hội đoàn kết của cả cộng đồng ven biển.

Đời sống làng chài Khánh Hòa

Lễ hội cầu ngư chỉ thật sự có ý nghĩa khi đặt trong đời sống hằng ngày của làng chài Khánh Hòa, nơi biển vừa là nguồn sống vừa là nơi thử thách con người. Khánh Hòa có đường bờ biển dài khoảng 385 km, với nhiều cửa lạch, đầm, vịnh và khoảng 200 đảo lớn nhỏ ven bờ, trong đó nổi bật là vịnh Vân Phong, vịnh Nha Trang, vịnh Cam Ranh, đầm Nha Phu và Hòn Khói. Sáng sớm, khi những chuyến ghe đêm trở về bờ, các bến cá đã nhộn nhịp người mua kẻ bán, cá tôm tươi được chuyển lên bờ, phân loại rồi đưa đi khắp nơi. Ngoài đánh bắt xa bờ, nhiều làng chài còn nuôi trồng thủy sản trên vịnh, làm nước mắm, làm muối, đan lưới, đóng và sửa tàu thuyền. Nghề biển vất vả và nhiều rủi ro, phụ thuộc vào thời tiết và mùa cá, nên người dân càng gắn bó với tín ngưỡng thờ Cá Ông như một chỗ dựa tinh thần. Trong làng, đình làng và lăng Ông không chỉ là nơi thờ tự mà còn là trung tâm sinh hoạt cộng đồng, nơi họp làng, dạy trẻ và tổ chức lễ hội. Du khách ghé làng chài vào ngày thường vẫn có thể cảm nhận nhịp sống ấy qua bến cá buổi sớm, qua những con thuyền sơn màu neo đậu và qua câu chuyện của người dân bên mẻ lưới.

Ẩm thực biển sau ngày lễ

Dự lễ cầu ngư mà không thưởng thức ẩm thực biển Khánh Hòa thì chuyến đi chưa trọn vẹn, bởi hải sản ở đây nổi tiếng tươi ngon và giá cả bình dân, nhất là hải sản ở các làng chài. Những làng chài được nhiều du khách tìm đến là làng chài Vạn Giã, làng chài Đầm Môn, làng chài Bích Đầm trên đảo Hòn Tre và làng chài Ninh Thủy, nơi hải sản vừa đánh bắt lên bờ được chế biến ngay. Tôm hùm là món được nhắc đến nhiều nhất, thịt chắc và ngọt, có thể hấp, nướng hoặc rang muối; bên cạnh đó là các loại ốc như ốc hương, ốc bươu, ốc len, cùng ghẹ, nhum, sò huyết và hàu. Buổi sáng ở Nha Trang, thí chủ nên thử bún chả cá với nước dùng ninh từ xương cá thu và cá cờ, vị ngọt thanh, ăn kèm chả cá dai ngon, hoặc bún sứa giòn sật với chả cá và hành lá. Nem nướng Ninh Hòa là món ăn tiếp theo không nên bỏ qua, nem nướng nóng hổi cuốn với rau sống, khế chua, đu đủ xanh và nem giòn, chấm với nước sốt đặc biệt làm từ thịt và đậu phộng. Bánh căn hải sản là món ăn vặt dân dã được nhiều du khách yêu thích, bánh giòn bên ngoài, mềm bên trong, ăn kèm với nước chấm pha vừa miệng. Vào dịp lễ hội, nhiều gia đình làng chài còn mời khách ăn bữa cơm với cá kho, canh chua cá và rau sống hái trong vườn, một bữa ăn giản dị mà đậm tình làng biển.

Kinh nghiệm dự lễ: đi lại

Muốn xem trọn vẹn lễ hội cầu ngư Khánh Hòa, thí chủ nên dậy sớm để có mặt ở bến cá trước lúc lễ Nghinh Ông bắt đầu, bởi đây là nghi thức đẹp nhất và thiêng liêng nhất, với đoàn ghe cờ hoa ra khơi trong ánh bình minh. Cách di chuyển thuận tiện nhất là bay đến sân bay quốc tế Cam Ranh rồi đi xe về Nha Trang, hoặc đi tàu hỏa đến ga Nha Trang, hay đi xe khách theo quốc lộ 1A. Từ trung tâm Nha Trang, thí chủ đi về phía bắc theo quốc lộ 1A khoảng một giờ chạy xe là đến Vạn Giã, huyện Vạn Ninh, còn đình Trường Đông nằm ngay trong thành phố Nha Trang, rất tiện đi lại. Đường về các làng chài thường nhỏ và đông người trong ngày lễ, nên thí chủ nên đi sớm, gửi xe ở bãi giữ xe do dân làng bố trí và đi bộ vào khu vực lễ hội. Nếu đi theo nhóm, nên hẹn nhau một điểm tập trung rõ ràng vì sóng điện thoại và tiếng ồn trong ngày hội có thể khiến việc tìm nhau khó khăn. Thí chủ nên xem dự báo thời tiết trước ngày đi, mang theo áo khoác nhẹ vì buổi sáng sớm ven biển thường có gió lạnh, và mang giày đế thấp để đi lại trên bến cá và sân đình.

Kinh nghiệm dự lễ: chỗ ở và ứng xử

Thí chủ nên đặt phòng trước nếu đi vào dịp lễ, vì lượng khách tới Nha Trang vào mùa này khá đông, nhất là vào cuối tuần trùng với ngày lễ chính. Ở Nha Trang có nhiều khách sạn và nhà nghỉ từ bình dân đến cao cấp, tập trung quanh đường Trần Phú và khu vực trung tâm, thuận tiện đi lại đến đình Trường Đông và các điểm tham quan. Nếu dự lễ ở Vạn Giã hay Ninh Hòa, thí chủ có thể ở lại Nha Trang rồi đi về trong ngày, hoặc tìm nhà nghỉ gần khu vực lễ hội để dậy sớm xem lễ Nghinh Ông. Khi dự lễ, xin ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và tôn trọng không gian thờ tự tại lăng Ông, không chen lấn vào khu vực hành lễ, không chạm vào lễ vật và bài vị. Người dân làng chài rất mến khách, du khách có thể hỏi chuyện các bô lão để hiểu thêm về tục thờ Cá Ông, nhưng nên hỏi vào lúc rảnh rỗi sau phần lễ chính. Khi chụp ảnh, thí chủ nên xin phép trước khi chụp cận cảnh người đang hành lễ, tránh dùng đèn flash trong đình và tránh đứng chắn lối đi của đoàn rước. Buổi tối, phần hội với hát Bội và các trò chơi dân gian là dịp tốt để tìm hiểu văn hóa làng biển, thí chủ có thể nán lại xem mà không cần lo về giờ giấc.

Gợi ý lịch trình kết hợp du lịch

Lễ hội cầu ngư Khánh Hòa thường kéo dài ba đến năm ngày, nên thí chủ có thể sắp xếp lịch trình hai đến ba ngày để vừa dự lễ vừa du lịch biển Khánh Hòa. Ngày đầu, thí chủ dậy sớm xem lễ Nghinh Ông, dự lễ Tế Chánh tại lăng Ông, buổi chiều thăm đình làng và trò chuyện với người dân, buổi tối xem hát Bội và dạo chợ đêm Nha Trang. Ngày tiếp theo, thí chủ có thể đi thăm vịnh Nha Trang, tắm biển ở bãi biển trung tâm, thăm Tháp Bà Ponagar, một di tích Chăm nổi tiếng của Nha Trang, rồi thưởng thức hải sản ở làng chài. Nếu có thêm thời gian, thí chủ nên đi vịnh Vân Phong, thăm đầm Nha Phu và Hòn Ông, hay về Cam Ranh tắm biển Bãi Dài và thăm các làng chài ven vịnh. Tháng 2 và tháng 3 âm lịch biển êm, nắng đẹp, hải sản tươi ngon, rất hợp để kết hợp dự lễ với nghỉ dưỡng biển. Trước chuyến đi, thí chủ nên kiểm tra lại lịch lễ của từng làng vì ngày lễ có thể thay đổi theo thủy triều và quyết định của các bô lão, đồng thời chuẩn bị tiền mặt lẻ để mua sắm ở chợ làng chài và dâng hương tại đình.

Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Lễ hội cầu ngư Khánh Hòa diễn ra vào thời gian nào? Trả lời: Lễ hội diễn ra vào tháng 2 và tháng 3 âm lịch hằng năm, trước vụ biển chính trong năm; mỗi làng chài ấn định ngày riêng theo thủy triều và ý kiến của các bô lão, nên thí chủ cần kiểm tra lịch của từng làng trước chuyến đi.

Hỏi: Cá Ông là ai mà ngư dân thờ cúng? Trả lời: Cá Ông, tức Ông Nam Hải hay cá voi, là vị thần biển cả trong tín ngưỡng của ngư dân miền Trung, theo quan niệm dân gian vẫn cứu người gặp nạn trên biển và phù hộ cho thuyền bè ra khơi bình an.

Hỏi: Nghi lễ chính của lễ hội gồm những gì? Trả lời: Mở đầu là lễ Rước Sắc thỉnh Ông Nam Hải về lăng Ông, tiếp theo là lễ Nghinh Ông rước thần từ biển khơi về đình làng vào sáng sớm, lễ Tế Chánh trang nghiêm, trò diễn Hò Bá Trạo và hát Bội kéo dài nhiều ngày.

Hỏi: Lễ cầu ngư lớn nhất Khánh Hòa tổ chức ở đâu? Trả lời: Lễ cầu ngư Vạn Giã là lễ lớn nhất vùng vịnh, thường vào ngày 16 tháng 2 âm lịch; ở Nha Trang, lễ tổ chức tại đình Trường Đông, còn Ninh Hòa và Cam Ranh cũng có lễ riêng của từng làng chài.

Hỏi: Đi dự lễ cầu ngư nên chuẩn bị gì? Trả lời: Thí chủ nên đi sớm để xem lễ Nghinh Ông buổi sáng, mặc trang phục lịch sự khi vào lăng Ông và đình làng, chuẩn bị tiền mặt lẻ để mua sắm ở chợ làng chài và dâng hương, đồng thời giữ trật tự trong lúc hành lễ.

Hỏi: Dự lễ xong có thể kết hợp du lịch biển ở đâu? Trả lời: Lễ hội thường kéo dài ba đến năm ngày, thí chủ có thể sắp xếp hai đến ba ngày để vừa dự lễ vừa tắm biển, thăm vịnh Vân Phong, đầm Nha Phu, Hòn Ông hay về Cam Ranh tắm biển Bãi Dài.

Sau chuyến đi lễ cầu ngư, nếu thí chủ muốn xem ngày tốt xuất hành hay làm việc lớn trong tháng, chùa mời thí chủ ghé công cụ Xem Ngày Tốt trên trang Doanh nhân của web Phật Pháp Online, tại địa chỉ truyenthuaphatphap.online/doanh-nhan.html?xem=ngaytot — công cụ miễn phí, xem ngày tốt theo lịch âm, không cần đăng ký. Bài viết này theo quan niệm dân gian — chỉ mang tính tham khảo. Nam Mô A Di Đà Phật.