🗺️ Du lịch chùa Hương Hà Nội: cẩm nang đi thuyền suối Yến

Du lịch chùa Hương Hà Nội là hành trình đi thuyền trên dòng suối Yến trong veo, giữa núi đá vôi trùng điệp, để tới một quần thể chùa, động đẹp bậc nhất miền Bắc. Chùa Hương, còn gọi là Hương Sơn, nằm ở xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội, cách trung tâm Hà Nội khoảng 60 km về phía tây nam. Đây không chỉ là nơi hành hương mà còn là một điểm đến du lịch sinh thái và văn hóa, với suối Yến, chùa Thiên Trù, động Hương Tích, chùa Giải Oan và nhiều hang động đá vôi nằm rải rác trong thung lũng. Đi chùa Hương đẹp nhất vào tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch khi mùa xuân về, hoa gạo nở đỏ bên suối và không khí lễ hội rộn ràng, hoặc vào khoảng tháng 9 đến tháng 11 khi trời thu mát, khách thưa và hoa súng nở trên suối Yến. Trong chuyến đi có gì? Có chuyến thuyền đò dài khoảng 3 km trên suối Yến, có chùa Thiên Trù cổ kính, có động Hương Tích được gọi là Nam thiên đệ nhất động, có tuyến cáp treo lên núi và có những bậc đá leo núi cho ai thích vận động. Bài viết này là cẩm nang tham quan theo góc điểm đến: đi lại ra sao, đi mùa nào, chơi những điểm nào, ăn gì, ở đâu và cần lưu ý những gì để chuyến đi trọn vẹn.

Chùa Hương ở đâu và đi lại như thế nào

Quần thể chùa Hương nằm trong thung lũng Suối Yến, thuộc xã Hương Sơn, huyện Mỹ Đức, Hà Nội, giữa những dãy núi đá vôi của vùng núi Hương Sơn. Từ trung tâm Hà Nội, du khách đi theo hướng quốc lộ 21B về phía tây nam, qua Hà Đông và huyện Ứng Hòa, tới thị trấn Vân Đình rồi rẽ về bến Đục, tổng quãng đường khoảng 60 km, đi xe mất khoảng một giờ rưỡi đến hai giờ tùy tình hình giao thông. Xe buýt từ Hà Nội đi chùa Hương có tuyến chạy từ bến xe Mỹ Đình về tới bến Đục, hợp với ai đi một mình hoặc đi nhóm nhỏ và muốn tiết kiệm chi phí. Ai đi xe riêng hoặc xe máy thì chủ động hơn, đường đi khá đẹp, nhưng vào mùa lễ hội đường vào bến Đục thường đông và dễ tắc, nên xuất phát thật sớm. Từ bến Đục, phương tiện duy nhất để vào các điểm chính của chùa Hương là thuyền đò xuôi dòng suối Yến, không có đường bộ thay thế cho hành trình này, vì vậy du khách nhất định phải đi thuyền.

Chuyến thuyền trên suối Yến dài khoảng 3 km, đi mất khoảng 30 đến 40 phút, là phần đẹp nhất của hành trình. Thuyền đò gỗ chở khách xuôi dòng nước trong veo, hai bên là núi đá vôi với những hình dáng kỳ lạ như núi Mâm Xôi, núi Con Gà, núi Đầu Voi, xa xa là rừng cây xanh mát và những mái chùa thấp thoáng. Vào mùa hoa súng, mặt suối phủ một màu tím hồng rất đẹp, thuyền đi giữa hoa như đi trong tranh. Thuyền thường dừng ở đền Trình để du khách vào trình lễ, sau đó tiếp tục đi tới bến Thiên Trù. Từ bến Thiên Trù, du khách đi bộ hoặc đi xe điện vào chùa Thiên Trù, sau đó đi cáp treo hoặc leo núi lên động Hương Tích. Vé tham quan thắng cảnh và vé đò thường bán gộp tại quầy vé ở bến Đục, vé cáp treo mua riêng tại ga cáp treo gần chùa Thiên Trù. Trước chuyến đi, du khách nên kiểm tra giá vé hiện hành vì giá có thể thay đổi theo mùa và theo tuyến thuyền.

Một lưu ý quan trọng về thời gian: chuyến đi chùa Hương trong ngày cần xuất phát từ Hà Nội vào khoảng 6 đến 7 giờ sáng để tới bến Đục trước 9 giờ, đi thuyền và tham quan các điểm chính, ăn trưa ở Thiên Trù, chiều lên động Hương Tích rồi về tới Hà Nội vào khoảng 17 đến 18 giờ. Ai muốn đi thong thả có thể ở lại qua đêm ở khu vực bến Đục, sáng hôm sau đi thuyền vào suối Yến lần nữa hoặc ghé thăm các động nhỏ quanh vùng. Đường lên động Hương Tích có hai cách, đi cáp treo mất khoảng 15 phút và hợp với người lớn tuổi, trẻ nhỏ, hoặc leo bộ theo bậc đá mất khoảng 45 phút đến một giờ rưỡi tùy sức, hợp với ai thích vận động và muốn ngắm cảnh núi rừng trên đường đi.

Thời điểm đẹp nhất để đi chùa Hương

Chùa Hương đón khách quanh năm, nhưng mỗi mùa lại mang một vẻ khác nhau. Tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch là mùa xuân và cũng là mùa đông khách nhất, khi hoa đào, hoa mơ nở, hoa gạo đỏ rực bên suối và không khí lễ hội rộn ràng khắp Hương Sơn. Đi vào mùa này, du khách được hòa vào dòng người hành hương đầu năm, nghe tiếng chuông chùa và xem cảnh thuyền đò tấp nập trên suối Yến, nhưng cũng phải chấp nhận đông đúc, xếp hàng mua vé lâu và giá thuyền, giá ăn uống cao hơn ngày thường. Ai thích không khí lễ hội thì nên đi vào mùa này, nhưng nên đi vào ngày thường trong tuần thay vì cuối tuần để đỡ đông.

Khoảng tháng 9 đến tháng 11 là thời điểm lý tưởng cho ai thích đi tham quan theo góc điểm đến, khi trời thu mát, nắng nhẹ, khách thưa và suối Yến vào mùa hoa súng nở. Hoa súng nở trên mặt suối vào khoảng tháng 10 đến tháng 11, thuyền đi giữa hoa súng tím hồng, hai bên là núi đá vôi và rừng cây chuyển màu, cảnh sắc vừa thơ mộng vừa yên tĩnh. Đây cũng là mùa chụp ảnh đẹp nhất ở chùa Hương, vì ánh sáng thu trong và mềm, không gắt như mùa hè. Tháng 4 đến tháng 6 là mùa hè, trời nắng, suối Yến có hoa sen, nhưng đi leo núi vào mùa hè khá mệt vì nắng gắt và oi bức. Mùa đông từ tháng 11 đến tháng 12 âm lịch, trời lạnh, sương mù phủ trên núi, chùa Hương mang vẻ tĩnh lặng rất riêng, hợp với ai thích không gian yên tĩnh và muốn đi lễ trong thanh vắng.

Dù đi mùa nào, du khách cũng nên xem dự báo thời tiết trước ngày đi, tránh những ngày mưa lớn vì đường núi trơn và thuyền trên suối Yến có thể bị ảnh hưởng. Buổi sáng sớm là lúc suối Yến đẹp nhất, khi sương còn bay trên mặt nước và nắng đầu ngày chiếu lên vách núi. Buổi chiều muộn, khi nắng xiên qua rừng cây, là lúc chụp ảnh ở chùa Thiên Trù và động Hương Tích đẹp nhất. Nếu đi vào mùa lễ hội, nên mang theo áo khoác vì sáng sớm và chiều tối ở vùng núi khá lạnh, và nên mang theo nước uống vì đi bộ nhiều.

Những điểm tham quan chính ở chùa Hương

Suối Yến là điểm đến đầu tiên và cũng là linh hồn của chùa Hương. Con suối dài khoảng 3 đến 4 km, nước trong veo, chảy uốn lượn giữa những dãy núi đá vôi của Hương Sơn. Tên suối gắn với hình ảnh chim yến bay về làm tổ trên vách núi vào mùa xuân. Ngồi trên thuyền đò, du khách ngắm núi Mâm Xôi, núi Đầu Voi, núi Con Gà với những hình dáng kỳ lạ mà người xưa đặt tên theo trí tưởng tượng. Vào mùa hoa súng, mặt suối phủ kín hoa tím hồng, thuyền đi giữa hoa như đi trong một tấm thảm. Thuyền đò ở chùa Hương do người dân địa phương chèo, nhiều người chèo đò đã gắn bó với dòng suối này hàng chục năm, vừa chèo vừa kể chuyện về núi, về chùa cho du khách nghe. Chuyến thuyền trên suối Yến không chỉ là phương tiện đi lại mà còn là một phần quan trọng nhất của trải nghiệm chùa Hương.

Đền Trình nằm bên dòng suối Yến, là điểm dừng chân đầu tiên của thuyền đò, nơi du khách vào trình lễ trước khi vào chùa chính. Đền thờ Đức Thánh Trần Hưng Đạo, theo quan niệm dân gian, ai vào chùa Hương cũng nên ghé đền Trình trình lễ trước để chuyến đi được thuận lợi. Chùa Thiên Trù, còn gọi là chùa Ngoài, là trung tâm hành hương lớn nhất của quần thể chùa Hương, nằm trên thềm núi Lão. Chùa có tháp chuông ba tầng, có nhà Tổ và nhiều công trình cổ, sân chùa rộng với cây đa cổ thụ và những pho tượng mang đậm dấu ấn nghệ thuật xưa. Vào chùa Thiên Trù, du khách dâng hương, ngắm kiến trúc chùa cổ và nghỉ ngơi trước khi lên động Hương Tích. Quanh chùa có nhiều hàng quán bán đồ lễ, đồ ăn và đồ lưu niệm, là nơi hợp để ăn trưa và mua quà.

Động Hương Tích, còn gọi là chùa Trong, là điểm đến quan trọng nhất của chùa Hương, được gọi là Nam thiên đệ nhất động. Động nằm trên núi Hương Tích, bên trong là một hang đá tự nhiên rộng lớn với nhiều thạch nhũ hình thù kỳ lạ như Bầu Sữa Mẹ, Đụn Gạo, Đụn Tiền, núi Cậu, núi Cô, Cây Vàng, Cây Bạc. Giữa động là tượng Phật Bà Quan Thế Âm Bồ Tát uy nghiêm, nơi du khách dâng hương và cầu an. Từ cửa động nhìn ra, du khách thấy cả thung lũng Hương Sơn với núi non trùng điệp. Để lên động Hương Tích, du khách có thể đi cáp treo mất khoảng 15 phút, ngắm toàn cảnh núi rừng từ trên cao, hoặc leo bộ theo bậc đá mất khoảng 45 phút đến một giờ rưỡi, đường leo dốc nhưng hai bên có nhiều cây xanh và điểm nghỉ chân. Ai leo bộ nên mang giày thể thao, mang nước uống và đi chậm, nghỉ nhiều lần.

Ngoài ba điểm chính, quần thể chùa Hương còn có nhiều điểm nhỏ đáng ghé. Chùa Giải Oan nằm bên suối Giải Oan, gắn với truyền thuyết về công chúa Diệu Thiện, bên cạnh chùa có giếng Long Tuyền với dòng nước trong mát. Đền Cửa Võng nằm trên đường lên động Hương Tích, là nơi du khách dừng chân nghỉ ngơi và ngắm cảnh. Động Hinh Bồng, động Tiên Sơn và chùa Thanh Sơn là những điểm nằm trên các tuyến tham quan phụ, hợp với ai đi hai ngày và muốn khám phá sâu hơn. Mỗi điểm đều gắn với một câu chuyện dân gian, một truyền thuyết về Phật pháp và về lịch sử của vùng đất Hương Sơn, du khách vừa tham quan vừa nghe kể sẽ thấy chuyến đi thêm phần ý nghĩa.

Một hành trình tham quan chùa Hương trong ngày thường được xếp như sau: buổi sáng đi thuyền trên suối Yến, ghé đền Trình, tới chùa Thiên Trù dâng hương và ăn trưa; buổi chiều đi cáp treo hoặc leo núi lên động Hương Tích, tham quan động rồi xuống núi, đi thuyền về bến Đục và về Hà Nội. Ai có hai ngày thì ngày thứ hai có thể đi thuyền vào suối Yến lần nữa vào buổi sáng sớm để ngắm hoa súng, sau đó ghé chùa Giải Oan, động Hinh Bồng và các điểm nhỏ quanh vùng, chiều về lại bến Đục. Cách xếp lịch như vậy giúp chuyến đi vừa đủ thong thả, không bị vội mà vẫn xem được những điểm đáng xem nhất của Hương Sơn.

Ăn uống và nghỉ ngơi ở chùa Hương

Ăn uống khi đi chùa Hương mang hương vị của vùng quê Hà Nội và của núi rừng Hương Sơn. Ở khu vực chùa Thiên Trù có nhiều hàng quán bán cơm trưa cho du khách, món ăn thường là cơm, thịt gà đồi, cá suối, rau rừng và canh, đơn giản nhưng ấm bụng sau một buổi đi thuyền và leo núi. Đặc sản nổi tiếng nhất của chùa Hương là rau sắng, loại rau rừng mọc trên núi đá vôi, nấu canh với thịt hoặc tôm có vị ngọt thanh rất riêng, chỉ có vào mùa xuân. Mơ chùa Hương là quả mơ chua nhẹ, thường ngâm đường hoặc làm ô mai, du khách thường mua về làm quà. Chè lam, bánh củ mài và kẹo lạc là những món quà quê quen thuộc bán nhiều ở quanh bến Đục và chùa Thiên Trù, hợp để mua về biếu người thân.

Buổi sáng trước khi lên thuyền, du khách có thể ăn sáng ở khu vực bến Đục, nơi có nhiều quán bán phở, bún và xôi. Buổi trưa ăn ở Thiên Trù, buổi chiều trên đường về có thể ghé quán ven suối uống nước và ăn nhẹ. Ai muốn ăn theo kiểu dân dã thì ghé các quán nhỏ của người dân quanh bến Đục, ăn cơm với cá kho, rau luộc và canh chua, vừa ngon vừa rẻ. Khi mua đồ ăn và đồ lưu niệm, nên hỏi giá trước và mua ở những quán có bảng giá rõ ràng, tránh mua ở những nơi chèo kéo quá mức. Nước uống nên mang theo từ Hà Nội hoặc mua ở bến Đục trước khi lên thuyền, vì trên thuyền và trên núi ít có chỗ mua đồ.

Về chỗ ở, đa số du khách đi chùa Hương trong ngày và về Hà Nội trong buổi chiều, vì quãng đường chỉ khoảng 60 km. Ai muốn ở lại qua đêm để đi hai ngày có thể thuê phòng ở các nhà nghỉ quanh khu vực bến Đục và thị trấn Vân Đình, phòng nghỉ đơn giản, sạch sẽ, giá phải chăng. Ngủ lại qua đêm giúp du khách đi thuyền vào buổi sáng sớm hôm sau, khi suối Yến còn vắng khách và sương bay trên mặt nước, một trải nghiệm rất khác so với đi trong ngày. Vào mùa lễ hội tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch, lượng khách tới chùa Hương rất đông, ai muốn ngủ lại nên đặt phòng trước ít nhất vài ngày để có chỗ tốt.

Kinh nghiệm thực tế và lưu ý khi đi chùa Hương

Kinh nghiệm đầu tiên là xuất phát thật sớm, nhất là vào mùa lễ hội, vì đường vào bến Đục thường đông và dễ tắc, quầy vé đông khách, xếp hàng mua vé có thể mất nhiều thời gian. Đi sớm giúp du khách có chuyến thuyền đầu tiên trong ngày, khi suối Yến còn vắng và đẹp nhất. Kinh nghiệm thứ hai là mang giày thể thao đế bám tốt, vì phải leo bậc đá lên động Hương Tích và đi bộ nhiều trong khuôn viên chùa, giày cao gót hoặc dép mỏng rất dễ trượt ngã, nhất là khi trời mưa. Mang theo áo khoác mỏng, mũ, ô nhỏ, nước uống và đồ ăn nhẹ, vì hành trình đi thuyền và leo núi mất cả ngày, trên núi ít có chỗ mua đồ.

Khi đi thuyền trên suối Yến, du khách nên ngồi cân bằng hai bên thuyền, không đứng dậy chụp ảnh khi thuyền đang chạy, mặc áo phao khi người chèo đò yêu cầu và không xả rác xuống suối. Khi vào chùa, nên ăn mặc kín đáo, lịch sự, giữ trật tự, không nói to, không chen lấn khi dâng hương, nhất là vào mùa lễ hội đông người. Lễ vật nên chuẩn bị đơn giản, hoa quả tươi và hương, không nên mang vàng mã quá nhiều và không đốt vàng mã ở những nơi không được phép. Khi mua hàng rong, nên hỏi giá trước và từ chối nhẹ nhàng nếu không muốn mua, tránh đôi co với người bán hàng chèo kéo.

Với gia đình có trẻ nhỏ, nên cho trẻ đi cáp treo thay vì leo bộ lên động Hương Tích, mang theo đồ ăn nhẹ, nước uống và áo khoác cho trẻ, vì trên núi gió lớn và lạnh hơn dưới suối. Người lớn tuổi nên đi thuyền và đi cáp treo, hạn chế leo nhiều bậc đá, và nên đi vào mùa thu khi thời tiết mát mẻ và khách thưa. Giá vé tham quan, vé đò và vé cáp treo có thể thay đổi theo mùa, du khách nên kiểm tra giá hiện hành trước khi đi và giữ vé cẩn thận vì vé được kiểm tra ở nhiều điểm. Cuối cùng, hãy dành thời gian ngồi yên trên thuyền một lúc, không chụp ảnh, không nói chuyện, chỉ ngắm núi đá và nghe tiếng mái chèo khua nước trên suối Yến, vì đó mới là khoảnh khắc khiến chùa Hương ở lại trong trí nhớ lâu nhất.

Câu hỏi thường gặp

Đi chùa Hương mất bao nhiêu thời gian?

Đi trong một ngày là đủ cho tuyến chính, gồm thuyền suối Yến, chùa Thiên Trù và động Hương Tích, xuất phát từ Hà Nội lúc sáng sớm và về tới Hà Nội vào khoảng chiều tối. Ai muốn đi thong thả và ghé thêm các động nhỏ thì nên đi hai ngày một đêm.

Đi chùa Hương mùa nào đẹp nhất?

Tháng Giêng đến tháng 3 âm lịch là mùa xuân, hoa gạo nở và không khí rộn ràng nhất, nhưng cũng đông khách nhất. Tháng 9 đến tháng 11 trời thu mát, khách thưa và hoa súng nở trên suối Yến, hợp với ai thích đi tham quan yên tĩnh.

Đi thuyền trên suối Yến mất bao lâu?

Chuyến thuyền trên suối Yến dài khoảng 3 km, đi mất khoảng 30 đến 40 phút mỗi lượt. Thuyền thường dừng ở đền Trình để du khách vào trình lễ, sau đó tiếp tục đi tới bến Thiên Trù.

Lên động Hương Tích bằng cáp treo hay leo bộ?

Đi cáp treo mất khoảng 15 phút, hợp với người lớn tuổi, trẻ nhỏ và ai muốn tiết kiệm sức. Leo bộ theo bậc đá mất khoảng 45 phút đến một giờ rưỡi, hợp với ai thích vận động và muốn ngắm cảnh núi rừng trên đường đi.

Trẻ nhỏ và người lớn tuổi có đi chùa Hương được không?

Đi được, nên đi thuyền và đi cáp treo, hạn chế leo bộ, mang theo áo khoác, nước uống và đồ ăn nhẹ. Nên đi vào mùa thu khi thời tiết mát mẻ và khách thưa, tránh đi vào cuối tuần của mùa lễ hội vì rất đông.

Ăn gì ngon nhất khi đi chùa Hương?

Rau sắng nấu canh, mơ chùa Hương, chè lam và bánh củ mài là những đặc sản nổi tiếng nhất. Bữa trưa ở Thiên Trù thường có cơm, thịt gà đồi, cá suối và rau rừng, đơn giản nhưng rất hợp sau một buổi đi thuyền và leo núi.

Du lịch chùa Hương Hà Nội là chuyến đi của dòng suối Yến trong veo, của chùa Thiên Trù cổ kính và của động Hương Tích được gọi là Nam thiên đệ nhất động. Khác với không khí lễ hội đông đúc đầu năm, chùa Hương vào những ngày thu vắng khách cho du khách một trải nghiệm rất khác, ngồi trên thuyền đò giữa hoa súng tím hồng, nghe tiếng mái chèo khua nước và nhìn núi đá soi bóng xuống dòng suối. Trước chuyến đi, bạn có thể xin một quẻ xăm Quan Âm cho ngày mới tại công cụ Xin Xăm Quan Âm trên trang Mẹ và bé của web Phật Pháp Online, tại địa chỉ truyenthuaphatphap.online/me-be.html?xem=xinxam. Bài viết tham khảo tư liệu của Sinh Tour tại địa chỉ https://sinhtour.vn/tour-di-chua-huong-1-ngay/ và Tatinta tại địa chỉ https://tatinta.com/diem-den/quan-the-di-tich-chua-huong/8321.