📿 Các tín ngưỡng hiện có ở Việt Nam

Các tín ngưỡng hiện có ở Việt Nam rất đa dạng: thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, thờ Thành Hoàng, Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Hòa Hảo và nhiều tín ngưỡng dân gian khác cùng tồn tại trong đời sống người Việt. Bài viết này giới thiệu tổng quan các tín ngưỡng ấy theo tài liệu nghiên cứu văn hóa dân gian, giải thích nguồn gốc, nghi lễ chính và ý nghĩa của từng tín ngưỡng trong đời sống hôm nay.

Việt Nam là một đất nước đa tín ngưỡng, đa tôn giáo. Trên dải đất hình chữ S với 54 dân tộc anh em, người Việt từ bao đời nay vừa giữ gìn những tín ngưỡng dân gian có từ thời dựng nước, vừa đón nhận và dung hòa nhiều tôn giáo lớn từ khắp nơi trên thế giới. Theo số liệu của cơ quan quản lý nhà nước về tôn giáo công bố năm 2025, cả nước có 16 tôn giáo được công nhận với khoảng 40 tổ chức tôn giáo và hơn 27 triệu tín đồ, cùng hàng chục nghìn cơ sở thờ tự. Con số này chưa kể hàng chục triệu người thực hành các tín ngưỡng dân gian như thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, thờ Thành hoàng — những nét đẹp tâm linh thấm sâu vào đời sống hằng ngày nhưng không nằm trong danh mục tôn giáo được công nhận. Bài viết này giới thiệu khái quát các tín ngưỡng và tôn giáo đang hiện diện ở Việt Nam, để người đọc hiểu thêm về bức tranh tâm linh phong phú của dân tộc — với tinh thần tôn trọng mọi niềm tin, không xếp hạng tôn giáo nào hơn hay kém tôn giáo nào.

1. Đạo Phật — tôn giáo lớn gắn liền với lịch sử dân tộc

Đạo Phật du nhập vào Việt Nam từ những thế kỷ đầu Công nguyên, theo hai con đường: đường biển từ Ấn Độ qua các thương cảng, và đường bộ qua Trung Hoa. Trải qua gần hai nghìn năm, Phật giáo đã hòa quyện sâu sắc với văn hóa Việt, trở thành một phần không thể tách rời của đời sống tinh thần người Việt. Hiện nay, Phật giáo Việt Nam gồm ba hệ phái chính: Bắc tông (Đại thừa), Nam tông (Nguyên thủy) và Khất sĩ, cùng sinh hoạt trong Giáo hội Phật giáo Việt Nam, thành lập năm 1981. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, cả nước có khoảng 4,6 triệu người khai theo đạo Phật, nhưng số người đến chùa lễ Phật, cầu an, tham gia các khóa tu thì đông hơn nhiều, bởi Phật giáo đã trở thành một nét văn hóa chung, không chỉ là tôn giáo của riêng tín đồ.

Những ngôi chùa nổi tiếng như chùa Một Cột, chùa Trấn Quốc ở Hà Nội, chùa Bái Đính ở Ninh Bình, chùa Thiên Mụ ở Huế hay Thiền viện Trúc Lâm Yên Tử ở Quảng Ninh vừa là nơi thờ tự, vừa là di tích lịch sử — văn hóa thu hút du khách khắp nơi. Thiền phái Trúc Lâm do vua Trần Nhân Tông sáng lập vào thế kỷ 13 được coi là dòng thiền mang đậm bản sắc Việt, chủ trương tu hành gắn với đời sống, nhập thế mà vẫn giữ tâm thanh tịnh. Các ngày lễ lớn của Phật giáo gồm lễ Phật đản (ngày 15 tháng 4 âm lịch), lễ Vu Lan báo hiếu (ngày 15 tháng 7 âm lịch) và lễ vía Phật A Di Đà, vía Bồ Tát Quán Thế Âm. Người Việt thường đi chùa đầu năm để cầu bình an, thắp hương lễ Phật vào các ngày rằm, mùng một, và thực hành ăn chay, phóng sinh, làm việc thiện như một cách tu dưỡng tâm hồn.

2. Tín ngưỡng thờ Mẫu — Đạo Mẫu, di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại

Tín ngưỡng thờ Mẫu, hay Đạo Mẫu, là tín ngưỡng bản địa thờ các vị nữ thần — Thánh Mẫu — cai quản các miền của vũ trụ: trời, đất, sông nước và rừng núi. Từ thuở xa xưa, người Việt đã thờ Mẫu Âu Cơ, rồi đến Thánh Mẫu Liễu Hạnh — một trong Tứ Bất Tử của tín ngưỡng Việt Nam. Đến khoảng thế kỷ 16, với sự xuất hiện của Thánh Mẫu Liễu Hạnh, tín ngưỡng thờ Mẫu phát triển thành hệ thống Tam Phủ, rồi Tứ Phủ: Thiên Phủ (miền trời) do Mẫu Thượng Thiên cai quản, Địa Phủ (miền đất) do Mẫu Địa cai quản, Thoải Phủ (miền sông nước) do Mẫu Thoải cai quản, và Nhạc Phủ (miền rừng núi) do Mẫu Thượng Ngàn cai quản. Bốn vị Mẫu hợp thành Tứ Phủ Thánh Mẫu, ngự ở vị trí cao nhất trong điện thờ Đạo Mẫu.

Dưới các Thánh Mẫu là một hệ thống thần linh có thứ bậc rõ ràng: Ngũ Vị Tôn Quan (năm vị Quan Lớn), Thập Nhị Chầu Bà, Thập Vị Ông Hoàng, rồi đến các Thánh Cô, Thánh Cậu hầu cận. Nghi lễ đặc trưng nhất của Đạo Mẫu là hầu đồng (còn gọi là hầu bóng), trong đó các thanh đồng mượn thân xác của mình để các vị thánh giáng về, ban lời chúc phúc cho con nhang đệ tử. Năm 2016, UNESCO đã công nhận "Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt" là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại — một dấu mốc quan trọng khẳng định giá trị văn hóa của tín ngưỡng này. Những trung tâm thờ Mẫu nổi tiếng gồm đền Phủ Giầy ở Nam Định, đền Sòng Sơn ở Thanh Hóa, đền Bắc Lệ ở Lạng Sơn, đền Đồng Bằng ở Thái Bình. Lễ hội Phủ Giầy vào tháng 3 âm lịch hằng năm thu hút hàng vạn người hành hương về chiêm bái.

3. Thờ cúng tổ tiên — tín ngưỡng lâu đời nhất của người Việt

Nếu phải chọn một tín ngưỡng có mặt trong hầu hết mọi gia đình Việt, đó chính là thờ cúng tổ tiên. Từ căn nhà nhỏ ở làng quê đến căn hộ chung cư ở thành phố, bàn thờ tổ tiên luôn được đặt ở nơi trang trọng nhất trong nhà. Tục thờ cúng tổ tiên bắt nguồn từ niềm tin rằng người đã khuất vẫn dõi theo con cháu, phù hộ cho gia đình bình an, làm ăn thuận lợi, và rằng chết không phải là hết mà là trở về với tổ tiên. Vì thế, thờ cúng tổ tiên không phải là sợ hãi, mà là lòng biết ơn — biết ơn những người đã sinh thành, nuôi dưỡng, để lại cho con cháu mái nhà, ruộng vườn và cả những bài học làm người.

Mỗi năm, gia đình Việt có nhiều dịp để tưởng nhớ tổ tiên: ngày giỗ của ông bà, cha mẹ; ngày Tết sum họp; rằm tháng Giêng, rằm tháng Bảy; lễ Vu Lan báo hiếu vào tháng 7 âm lịch. Vào những dịp ấy, con cháu dọn dẹp bàn thờ, thắp hương, dâng mâm cơm cúng với những món ăn mà người đã khuất lúc sinh thời yêu thích. Cả nhà quây quần bên mâm cơm, kể cho nhau nghe chuyện của ông bà — đó cũng là cách để con cháu nhớ về cội nguồn của mình. Điều đáng quý là tục thờ cúng tổ tiên không đòi hỏi mâm cao cỗ đầy: một nén hương, một chén nước, một bông hoa cũng đủ để bày tỏ lòng thành. Điều quan trọng nhất là con cháu sống tử tế, hiếu thảo, giữ gìn nề nếp gia đình — đó mới là cách báo hiếu thiết thực nhất với tổ tiên. Tín ngưỡng này gắn liền với đạo lý "uống nước nhớ nguồn", "ăn quả nhớ kẻ trồng cây" của dân tộc, và được xem là nền tảng đạo đức của gia đình Việt Nam qua bao thế hệ.

4. Tín ngưỡng thờ Thành hoàng và các vị thần linh dân gian

Gắn bó mật thiết với thờ cúng tổ tiên là tín ngưỡng thờ Thành hoàng và các vị thần linh dân gian. Mỗi làng quê Việt Nam xưa đều có một ngôi đình, và trong đình thờ vị Thành hoàng — vị thần bảo hộ của làng. Thành hoàng có thể là một vị anh hùng có công với đất nước, một vị quan thanh liêm, hay một vị thần núi, thần sông gắn với địa phương. Lễ hội đình làng hằng năm là dịp cả làng tụ họp, rước kiệu, tế lễ, cầu cho mùa màng tốt tươi, làng xóm bình yên. Những vị Thành hoàng nổi tiếng gồm Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh) — vị thần núi Tản Viên, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn, Hai Bà Trưng, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử.

Bốn vị thánh được người Việt tôn vinh là Tứ Bất Tử gồm Tản Viên Sơn Thánh, Thánh Gióng, Chử Đồng Tử và Mẫu Liễu Hạnh — những nhân vật theo truyền thuyết dân gian đã giúp dân, cứu nước rồi hóa thánh, sống mãi trong lòng người Việt. Ngoài đình làng, người Việt còn thờ nhiều vị thần trong đời sống hằng ngày: Thần Tài và Thổ Địa được thờ trong các gia đình làm ăn buôn bán, cầu tài lộc; Ông Táo (Táo Quân) được thờ trong bếp, hằng năm vào ngày 23 tháng Chạp âm lịch thì "về trời" bẩm báo việc nhà; Bà Chúa Kho ở Bắc Ninh được nhiều người đến lễ đầu năm cầu lộc làm ăn. Các vị thần này, theo truyền thuyết dân gian, đều là những nhân vật có công với dân hoặc gắn với những câu chuyện đẹp về lòng tốt, sự hy sinh — vì thế việc thờ phụng họ cũng là cách người Việt ghi nhớ và noi theo những tấm gương ấy.

5. Đạo Cao Đài — tôn giáo nội sinh mang tinh thần dung hòa

Đạo Cao Đài, tên đầy đủ là Đại Đạo Tam Kỳ Phổ Độ, là tôn giáo nội sinh ra đời ở Nam Bộ vào năm 1926, do ông Ngô Văn Chiêu khai sáng về mặt tâm linh và ông Lê Văn Trung làm Giáo Tông đầu tiên, cùng với Hộ Pháp Phạm Công Tắc. Trung tâm của đạo là Tòa Thánh Tây Ninh — một công trình kiến trúc độc đáo, vừa là nơi thờ tự vừa là biểu tượng của đạo. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, cả nước có khoảng 556.000 tín đồ Cao Đài, tập trung chủ yếu ở Tây Ninh và các tỉnh Nam Bộ.

Điểm đặc sắc của Đạo Cao Đài là tinh thần dung hòa Tam giáo đồng nguyên: thờ Đức Chí Tôn (Ngọc Hoàng Thượng Đế) làm Đấng tối cao, đồng thời tôn kính Đức Phật Thích Ca, Đức Khổng Tử, Đức Lão Tử và cả Đức Chúa Giê-su như những vị giáo chủ của các nền đạo lớn. Giáo lý Cao Đài chủ trương tu tâm dưỡng tính, làm lành lánh dữ, ăn chay, cầu nguyện và thực hành từ thiện. Tổ chức đạo có hệ thống phẩm trật rõ ràng, gồm Cửu Trùng Đài (cơ quan hành đạo) với chín bậc từ Giáo Tông, Chưởng Pháp, Đầu Sư, Phối Sư, Giáo Sư, Giáo Hữu, Lễ Sanh đến tín đồ; Hiệp Thiên Đài (cơ quan giữ luật đạo) với các phẩm Hộ Pháp, Thượng Phẩm, Thượng Sanh; và Bát Quái Đài là nơi ngự của Đức Chí Tôn và Đức Phật Mẫu. Các đại lễ lớn của đạo gồm lễ Khai Đạo và Hội Yến Diêu Trì Cung vào rằm tháng Tám âm lịch hằng năm, thu hút hàng vạn tín đồ và du khách về Tòa Thánh Tây Ninh.

6. Phật giáo Hòa Hảo — tu tại gia, học Phật tu Nhân

Phật giáo Hòa Hảo là tôn giáo nội sinh ra đời ở Nam Bộ, do Đức Huỳnh Giáo Chủ (Huỳnh Phú Sổ) khai sáng vào ngày 18 tháng 5 năm Kỷ Mão (tức ngày 4 tháng 7 năm 1939) tại làng Hòa Hảo, quận Tân Châu, tỉnh Châu Đốc — nay là thị trấn Phú Mỹ, huyện Phú Tân, tỉnh An Giang. Đạo lấy pháp môn "Học Phật — Tu Nhân" làm căn bản, chủ trương tu hành tại gia: tín đồ không cần xuất gia, không cần chùa chiền nguy nga, mà tu ngay trong đời sống hằng ngày bằng cách giữ gìn đạo đức, làm việc thiện, cúng lễ giản dị tại nhà. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, cả nước có khoảng 983.000 tín đồ Hòa Hảo, đông nhất trong các tôn giáo nội sinh, tập trung ở An Giang, Đồng Tháp và các tỉnh miền Tây Nam Bộ.

Tín đồ Phật giáo Hòa Hảo thực hành 8 điều răn của Đức Huỳnh Giáo Chủ, thờ Phật và thờ cúng tổ tiên, cầu nguyện hằng ngày trước bàn thờ Phật và bàn thờ ông bà. Tổ đình của đạo là An Hòa Tự ở thị trấn Phú Mỹ. Tổ chức Giáo hội gồm hai cấp: Ban Trị sự Trung ương và Ban Trị sự cơ sở ở xã, phường, thị trấn, cùng các Ban Đại diện tỉnh. Hai đại lễ lớn của đạo là ngày khai sáng đạo (18 tháng 5 âm lịch) và ngày đản sinh Đức Huỳnh Giáo Chủ (25 tháng 11 âm lịch), hằng năm thu hút hàng trăm nghìn tín đồ về An Hòa Tự và các cơ sở thờ tự trong vùng. Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo được Nhà nước công nhận tổ chức và hoạt động từ năm 1999.

7. Công giáo — tôn giáo có đông tín đồ nhất theo điều tra dân số

Công giáo (Thiên Chúa giáo) du nhập vào Việt Nam từ thế kỷ 16 qua các giáo sĩ phương Tây, và phát triển mạnh từ thế kỷ 17 với công lao của giáo sĩ Alexandre de Rhodes — người có công lớn trong việc sáng tạo chữ Quốc ngữ. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, cả nước có khoảng 7,3 triệu người theo Công giáo, là tôn giáo có số tín đồ khai báo đông nhất trong cuộc điều tra, với hệ thống nhà thờ, giáo xứ rộng khắp cả nước, tập trung ở Nam Định, Ninh Bình, Nghệ An, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh Nam Bộ.

Người Công giáo tin vào Thiên Chúa Ba Ngôi, tôn kính Đức Mẹ Maria và các Thánh, với Đức Giáo hoàng là người đứng đầu Giáo hội hoàn vũ, kế vị Thánh Phêrô. Hàng giáo phẩm Công giáo gồm ba cấp chức thánh: phó tế, linh mục và giám mục; các chức danh như tổng giám mục, hồng y là những chức vụ đặc biệt trong Giáo hội. Những nhà thờ nổi tiếng như Nhà thờ Đức Bà Sài Gòn, Nhà thờ Phát Diệm ở Ninh Bình, Nhà thờ Chính tòa Hà Nội vừa là nơi cử hành phụng vụ, vừa là những công trình kiến trúc có giá trị lịch sử. Các ngày lễ lớn của Công giáo gồm lễ Giáng sinh (25 tháng 12) mừng Chúa Giê-su giáng sinh, lễ Phục sinh mừng Chúa sống lại, lễ Đức Mẹ và các lễ kính các Thánh. Người Công giáo thường đến nhà thờ dự Thánh lễ vào Chúa nhật hằng tuần, thực hành cầu nguyện, xưng tội, rước lễ và làm việc bác ái trong cộng đồng.

8. Tin Lành — đức tin của hơn một triệu tín đồ

Đạo Tin Lành du nhập vào Việt Nam từ đầu thế kỷ 20, với dấu mốc là năm 1911 khi Hội Truyền giáo Phúc âm Liên hiệp (Christian and Missionary Alliance) cử giáo sĩ Robert A. Jaffray đến truyền đạo ở Đà Nẵng. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, cả nước có khoảng 1,26 triệu tín đồ Tin Lành, tập trung đông ở các tỉnh Tây Nguyên, miền núi phía Bắc và các thành phố lớn. Tin Lành là một nhánh của Kitô giáo, cùng tin vào Chúa Giê-su như Đấng Cứu Thế, nhưng có những điểm khác biệt với Công giáo về giáo lý và nghi lễ, như chỉ thừa nhận Kinh Thánh là nguồn thẩm quyền tối cao của đức tin, không tôn kính Đức Mẹ và các Thánh theo cách của Công giáo.

Tổ chức Tin Lành ở Việt Nam gồm nhiều hệ phái và hội thánh, trong đó lớn nhất là Hội Thánh Tin Lành Việt Nam (miền Bắc và miền Nam), cùng các hội thánh Baptist, Mennonite, Ngũ Tuần và nhiều hội thánh khác. Người đứng đầu hội thánh địa phương là mục sư, được sự giúp đỡ của các truyền đạo, chấp sự. Tín đồ Tin Lành sinh hoạt trong nhà thờ, thờ phượng Chúa vào Chúa nhật, học Kinh Thánh, cầu nguyện và tham gia các hoạt động từ thiện, giáo dục. Các ngày lễ lớn của Tin Lành gồm lễ Giáng sinh và lễ Phục sinh, tương tự như Công giáo, cùng với lễ kỷ niệm ngày Cải cách tôn giáo của Martin Luther vào thế kỷ 16 — sự kiện khai sinh ra phong trào Tin Lành trên thế giới.

9. Đạo giáo — gốc rễ của phong thủy, y học và nhiều phong tục dân gian

Đạo giáo (còn gọi là Lão giáo) là tôn giáo bắt nguồn từ Trung Hoa, thờ Lão Tử làm giáo chủ, du nhập vào Việt Nam từ những thế kỷ đầu Công nguyên theo chân văn hóa và các triều đại phong kiến phương Bắc. Đạo giáo thờ Tam Thanh — ba vị thần tối cao là Nguyên Thủy Thiên Tôn, Linh Bảo Thiên Tôn và Đạo Đức Thiên Tôn (tức Thái Thượng Lão Quân, hóa thân của Lão Tử) — cùng Ngọc Hoàng Thượng Đế, vị chúa tể cai quản cõi trời. Khác với các tôn giáo có tổ chức chặt chẽ, Đạo giáo ở Việt Nam tồn tại chủ yếu dưới hình thức tín ngưỡng dân gian, hòa quyện với thờ cúng tổ tiên và thờ Mẫu, thể hiện qua việc thờ các vị thần như Thổ Công, Thần Tài, Ông Táo, Quan Thánh Đế Quân (Quan Công), Thiên Hậu Thánh Mẫu và Văn Xương Đế Quân trong đền, miếu và ngay trong gia đình.

Ảnh hưởng của Đạo giáo thấm sâu vào đời sống người Việt qua phong thủy (xem hướng nhà, chọn đất, chọn ngày tốt), qua y học cổ truyền và khí công dưỡng sinh, qua các phong tục như cúng sao giải hạn đầu năm, lễ cúng Ông Táo ngày 23 tháng Chạp và việc thờ cúng các vị thần giữ nhà, giữ bếp. Đền Quán Thánh ở Hà Nội, thờ Huyền Thiên Trấn Vũ — một vị thần của Đạo giáo — là một trong Thăng Long Tứ Trấn, những ngôi đền trấn giữ bốn phương của kinh thành xưa. Dù không có nhiều tín đồ khai báo chính thức trong điều tra dân số, Đạo giáo vẫn hiện diện mạnh mẽ trong văn hóa tâm linh Việt Nam qua chính những phong tục và quan niệm mà người Việt thực hành hằng ngày.

10. Hồi giáo — đức tin của cộng đồng Chăm và người Việt gốc Chăm

Hồi giáo (Islam) du nhập vào Việt Nam từ nhiều thế kỷ trước qua con đường thương mại biển, gắn liền với cộng đồng người Chăm ở miền Trung và miền Nam. Theo Tổng điều tra dân số năm 2019, cả nước có khoảng 70.000 tín đồ Hồi giáo, tập trung ở An Giang, Ninh Thuận, Bình Thuận và Thành phố Hồ Chí Minh. Người Hồi giáo Việt Nam tin vào Thánh Allah và Tiên tri Muhammad, tuân theo Kinh Qur'an và các giới luật của đạo. Các thánh đường Hồi giáo (Masjid) như Thánh đường Hồi giáo ở Châu Đốc (An Giang) hay Masjid Jamiul Islamiyah ở Thành phố Hồ Chí Minh vừa là nơi cầu nguyện, vừa là trung tâm sinh hoạt văn hóa của cộng đồng.

Tín đồ Hồi giáo thực hành cầu nguyện năm lần mỗi ngày, ăn chay trong tháng Ramadan, và cử hành các lễ lớn như lễ Ramadan (kết thúc tháng chay), lễ Corban (lễ hiến sinh) và lễ sinh nhật Tiên tri Muhammad. Cộng đồng Hồi giáo Chăm còn giữ nhiều nét văn hóa riêng, như lễ hội Ramawan của người Chăm Bà-ni ở Ninh Thuận, Bình Thuận — một lễ hội mang đậm bản sắc dân tộc Chăm, thể hiện sự giao thoa giữa đức tin Hồi giáo và truyền thống văn hóa bản địa. Người Hồi giáo Việt Nam sống hòa hợp cùng các cộng đồng tôn giáo khác, đóng góp vào sự đa dạng văn hóa của đất nước.

11. Các tôn giáo và tín ngưỡng khác

Bên cạnh những tôn giáo lớn kể trên, Việt Nam còn có nhiều tôn giáo và tín ngưỡng khác, mỗi tôn giáo đều có lịch sử và nét riêng đáng trân trọng. Tôn giáo Baha'i, do Baha'u'llah sáng lập ở Ba Tư vào thế kỷ 19, chủ trương hòa hợp các tôn giáo và đoàn kết nhân loại, có khoảng 2.100 tín đồ ở Việt Nam theo điều tra năm 2019. Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương do Đoàn Minh Huyên (Phật Thầy Tây An) khai sáng năm 1849 ở vùng núi Sam, Châu Đốc, là tiền thân về mặt tư tưởng của Phật giáo Hòa Hảo sau này. Phật giáo Tứ Ân Hiếu Nghĩa do Ngô Lợi sáng lập năm 1867 ở An Giang, chủ trương thờ Phật, thờ tổ tiên và đền ơn bốn ân lớn. Phật đường Nam Tông Minh Sư Đạo và Hội thánh Minh Lý Đạo — Tam Tông Miếu là hai tôn giáo mang đậm dấu ấn văn hóa Hoa — Việt, thờ Tam giáo (Phật, Khổng, Lão) và tu hành theo lối thiền tịnh.

Người Chăm theo Bà-la-môn giáo (Ấn Độ giáo) thờ các vị thần Shiva, Vishnu, Brahma trong các tháp Chăm cổ như tháp Po Klaong Garai ở Ninh Thuận, và cử hành lễ hội Katê hằng năm để tưởng nhớ các vua Chăm xưa. Giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm (Adventist) và Giáo hội Các Thánh hữu Ngày sau của Chúa Giê-su Ky-tô (thường gọi là Mặc Môn, do Joseph Smith sáng lập ở Mỹ vào thế kỷ 19) là hai tôn giáo Kitô giáo du nhập muộn, có số tín đồ khiêm tốn nhưng hoạt động tích cực trong lĩnh vực giáo dục và từ thiện. Mỗi tôn giáo, dù đông hay ít tín đồ, đều góp một màu sắc riêng vào bức tranh tâm linh đa dạng của Việt Nam, và đều được pháp luật tôn trọng, bảo hộ quyền tự do tín ngưỡng theo Hiến pháp và Luật Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2016.

Kết: đa dạng mà hòa hợp

Nhìn lại bức tranh tín ngưỡng ở Việt Nam, điều đáng quý nhất không phải là số lượng tôn giáo, mà là cách các tôn giáo và tín ngưỡng ấy đã sống chung hòa hợp suốt nhiều thế kỷ. Người Việt có thể vừa đi chùa lễ Phật, vừa thắp hương bàn thờ tổ tiên, vừa tham gia lễ hội đình làng, vừa đến đền thờ Mẫu cầu bình an — mà không thấy có gì mâu thuẫn. Đó là nét đẹp của tinh thần dung hòa, khoan dung trong văn hóa Việt: đón nhận cái hay của mỗi tôn giáo, giữ gìn cội nguồn của mình, và coi trọng nhất vẫn là sống tử tế, làm việc thiện, hiếu thảo với ông bà cha mẹ. Hiểu về các tín ngưỡng của dân tộc mình cũng là một cách để hiểu về chính mình — về những giá trị đã nuôi dưỡng bao thế hệ người Việt, và sẽ còn tiếp tục nuôi dưỡng các thế hệ mai sau.

Nguồn: Ban Tôn giáo Chính phủ (số liệu 2025); Tổng cục Thống kê, Tổng điều tra dân số và nhà ở 2019; UNESCO (2016); Hiến chương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo; Pháp Chánh Truyền — Đạo Cao Đài; daomau.net.vn; Wikipedia — Danh sách tôn giáo Việt Nam. Bài viết chỉ mang tính tham khảo, mang giá trị văn hóa — lịch sử.

Câu hỏi thường gặp

Các tín ngưỡng hiện có ở Việt Nam gồm những tín ngưỡng nào? Gồm thờ cúng tổ tiên, thờ Mẫu, thờ Thành Hoàng, Phật giáo, Công giáo, Tin Lành, Cao Đài, Hòa Hảo và nhiều tín ngưỡng dân gian khác. Mỗi tín ngưỡng có nguồn gốc, nghi lễ và cộng đồng riêng.

Tín ngưỡng nào lâu đời nhất ở Việt Nam? Thờ cúng tổ tiên được xem là tín ngưỡng lâu đời nhất, có từ thời các vua Hùng, gắn với đạo lý uống nước nhớ nguồn của người Việt và vẫn được giữ gìn trong mọi gia đình tới hôm nay.

Thờ Mẫu khác Phật giáo như thế nào? Thờ Mẫu là tín ngưỡng dân gian thờ các vị nữ thần như Mẫu Liễu Hạnh, với nghi lễ hầu đồng, trong khi Phật giáo là tôn giáo có hệ thống kinh điển và giáo lý về giác ngộ. Hai tín ngưỡng này vẫn hòa quyện trong đời sống người Việt.

Người Việt có thể theo nhiều tín ngưỡng cùng lúc không? Có, đây là nét đặc biệt của văn hóa Việt Nam: một gia đình có thể vừa thờ tổ tiên, vừa đi chùa lễ Phật, vừa tham gia lễ hội Mẫu, mà không thấy mâu thuẫn. Người Việt gọi đó là sự dung hợp tín ngưỡng.

Tìm hiểu tín ngưỡng để làm gì? Để hiểu văn hóa dân tộc, để ứng xử đúng mực trong các dịp lễ tết, giỗ chạp, và để giữ gìn những giá trị tốt đẹp của cha ông cho thế hệ sau.

Xem thêm: nghiên cứu thêm về tín ngưỡng — https://truyenthuaphatphap.online/?xem=nghiencuu